ธุรกรรม stablecoin ที่อ้างอิงสกุลเงินต่างประเทศอย่าง USDT และ USDC ครองสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 85 ของมูลค่าธุรกรรมทั้งหมดในตลาดสินทรัพย์ดิจิทัลไทยช่วง 5 เดือนแรกของปี 2569 และมีมูลค่าซื้อขายเฉลี่ยวันละ 1,270 ล้านบาท แต่ร่างประกาศฉบับล่าสุดที่สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์หรือ ก.ล.ต. เปิดรับฟังความคิดเห็นตั้งแต่วันที่ 12 ถึง 26 พฤศจิกายน 2569 เพื่อเตรียมบังคับใช้วันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2570 กลับเตรียมจำกัดวงเงินโอนไม่เกิน 5 ล้านบาทต่อวันต่อคนต่อผู้ประกอบธุรกิจ บังคับโอนเข้าออกเฉพาะบัญชีของตนเอง และสั่งห้ามนายหน้าซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลใช้บริการผู้ให้บริการสภาพคล่องนอกตลาดในคู่เงินบาท แม้นางสาวจอมขวัญ คงสกุล รองเลขาธิการ ก.ล.ต. จะชี้แจงว่าผู้ลงทุนมากกว่าร้อยละ 99 ไม่ได้รับผลกระทบ พร้อมยกเว้นให้ THB stablecoin หรือ THBS ของธนาคารแห่งประเทศไทยโอนข้ามบุคคลได้ไม่จำกัดวงเงิน แต่ฟากการเมืองอย่างนายกรณ์ จาติกวณิช และ ดร.การดี เลียวไพโรจน์ ออกโรงท้วงติงว่าเป็นการกำกับแบบเหมารวมที่อาจซ้ำรอยความล้มเหลวในอดีตและผลักเงินทุนมหาศาลออกนอกระบบ
เมื่อหน่วยงานกำกับดูแลเขียนคำว่าสนับสนุนนวัตกรรมไว้ในย่อหน้าแรก แต่ขีดเส้นจำกัดทางเดินของเส้นเลือดใหญ่ในตลาดไว้ในย่อหน้าถัดมา มาตรฐานของคำว่าสมดุลย่อมถูกตัดสินจากกลไกที่บังคับใช้จริงมากกว่าถ้อยคำในเอกสารแถลงข่าว
แรงสั่นสะเทือนรอบล่าสุดในอุตสาหกรรมสินทรัพย์ดิจิทัลไทยปะทุขึ้นหลัง ก.ล.ต. เผยแพร่ข่าวประชาสัมพันธ์ฉบับที่ 253/2569 เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 เพื่อเปิดรับฟังความคิดเห็นต่อร่างประกาศการกำกับดูแลการทำธุรกรรม stablecoin ผ่านผู้ประกอบธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลบนเว็บไซต์สำนักงานและระบบกลางทางกฎหมาย โดยมีเส้นตายปิดรับฟังความคิดเห็นในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2569 ก่อนเดินหน้าสู่กำหนดบังคับใช้จริงในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2570 สาระสำคัญของร่างกติกาชุดนี้พุ่งเป้าไปที่เหรียญ stablecoin ที่อ้างอิงสกุลเงินต่างประเทศอย่าง USDT และ USDC ด้วยมาตรการหลัก 3 ประการ คือ การจำกัดวงเงินโอนเข้าและออกไม่เกิน 5 ล้านบาทต่อวันต่อคนต่อผู้ประกอบธุรกิจแต่ละรายและต้องสอดคล้องกับฐานะการเงิน การบังคับให้บัญชีหรือกระเป๋าเงินดิจิทัลต้นทางและปลายทางต้องผ่านการยืนยันตัวตนและเป็นของลูกค้ารายเดียวกันโดยห้ามโอนข้ามชื่อบุคคลอื่น และการสั่งห้ามนายหน้าซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลหรือ DA Broker ทำธุรกรรมคู่ stablecoin กับเงินบาทผ่าน Liquidity Provider ในลักษณะนอกตลาดหรือ OTC ควบคู่กับการเพิ่มอำนาจให้ ก.ล.ต. สั่งการหากผู้ประกอบธุรกิจไม่จัดเก็บและเปิดเผยข้อมูลตามเกณฑ์
แรงต้านจากภาคธุรกิจและผู้ใช้งานขยายวงกว้างจน นางสาวจอมขวัญ คงสกุล รองเลขาธิการ ก.ล.ต. ต้องออกแถลงการณ์ชี้แจงอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 โดยยืนยันว่าเกณฑ์ดังกล่าวเป็นผลจากการหารือร่วมกับธนาคารแห่งประเทศไทยหรือ ธปท. อย่างใกล้ชิด เพื่อป้องกันการใช้ stablecoin ต่างประเทศเป็นช่องทางเลี่ยงกฎเกณฑ์การโอนเงินระหว่างประเทศ การชำระค่าสินค้าและบริการในลักษณะ means of payment รวมถึงการเลี่ยงเกณฑ์รู้จักตัวตนลูกค้าหรือ KYC พร้อมยกตัวเลขจากการติดตามธุรกรรมช่วงเดือนมกราคมถึงพฤษภาคม 2569 ซึ่งพบว่าธุรกรรม stablecoin ต่างประเทศมีสัดส่วนสูงถึงร้อยละ 85 ของมูลค่าธุรกรรมทั้งหมด ขณะที่ข้อมูลจากสถิติการทำธุรกรรมของนักลงทุนที่ผ่านมาชี้ว่าผู้ลงทุนส่วนใหญ่มากกว่าร้อยละ 99 มีมูลค่าการโอนต่ำกว่า 5 ล้านบาทต่อวัน จึงไม่ได้รับผลกระทบจากมาตรการนี้
มายากลตัวเลข 99 เปอร์เซ็นต์ กับเส้นเลือดใหญ่ 85 เปอร์เซ็นต์ที่ถูกตัดตอน
เหตุผลเรื่องการสกัดกั้นการฟอกเงินและการโอนเงินนอกระบบของ ก.ล.ต. และ ธปท. เป็นภารกิจที่ฟังขึ้นในเชิงหลักการกำกับความเสี่ยงของรัฐ แต่เมื่อกางชุดตัวเลขที่ ก.ล.ต. เปิดเผยออกมาวางเทียบกันบนโต๊ะ ภาพที่ปรากฏกลับเผยให้เห็นความย้อนแย้งเชิงโครงสร้างอย่างชัดเจน เพราะในขณะที่ ก.ล.ต. ยืนยันว่านักลงทุนมากกว่าร้อยละ 99 โอนเงินไม่ถึงวันละ 5 ล้านบาท รายงานภาวะตลาดสินทรัพย์ดิจิทัลเดือนกันยายน 2569 ของ ก.ล.ต. เองกลับระบุว่า stablecoin มีมูลค่าซื้อขายเฉลี่ยสูงถึงวันละ 1,270 ล้านบาท คิดเป็นสัดส่วนร้อยละ 61 ของมูลค่าการซื้อขายรวมทั้งตลาด เหนือกว่าบิทคอยน์ที่มีสัดส่วนร้อยละ 14 และ Ethereum ที่ร้อยละ 5
คำถามทางคณิตศาสตร์ที่ไม่ต้องอาศัยแบบจำลองซับซ้อนคือ "หากผู้เล่นร้อยละ 99 คือรายย่อยที่โอนเงินต่ำกว่าเพดาน 5 ล้านบาท แล้วมูลค่าธุรกรรมระดับร้อยละ 85 ของทั้งอุตสาหกรรมในช่วงต้นปี 2569 มาจากกระเป๋าของใคร" คำตอบย่อมหนีไม่พ้นผู้เล่นกลุ่มน้อยไม่ถึงร้อยละ 1 ซึ่งเป็นกลไกหล่อเลี้ยงสภาพคล่องหลักของตลาด ทั้งผู้ดูแลสภาพคล่อง นักลงทุนสถาบัน ผู้ค้าส่วนต่างราคา รวมถึงผู้ประกอบการส่งออกนำเข้าและภาคธุรกิจที่บริหารสภาพคล่องข้ามประเทศ การขีดเส้นเพดาน 5 ล้านบาทต่อวันจึงไม่ใช่การแตะเบาๆ ที่ปลายนิ้ว แต่เป็นการล็อกข้อมือของผู้เล่นกลุ่มที่เป็นหัวใจของการหมุนเวียนสภาพคล่องในกระดานซื้อขายไทย
แม้ในร่างประกาศฉบับวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ก.ล.ต. จะเขียนข้อยกเว้นไว้บางส่วน เช่น การโอนระหว่างบัญชีลูกค้าผ่านผู้ประกอบธุรกิจไทยด้วยกันเองจะไม่ถูกจำกัดวงเงิน 5 ล้านบาทหากทั้งต้นทางและปลายทางใช้ระบบ Travel Rule แล้ว รวมถึงยกเว้นให้ผู้ประกอบธุรกิจที่โอนเพื่อการประกอบธุรกิจตนเอง สถาบันภายใต้กำกับของ ธปท. ที่ได้รับอนุญาตเป็นรายกรณี ผู้ดูแลสภาพคล่องหรือ Market Maker คู่ stablecoin กับเงินบาทที่โอนผ่านผู้ประกอบธุรกิจไทย และธุรกรรมจองซื้อหรือคืนเงินจองซื้อโทเคนดิจิทัลผ่าน ICO Portal ที่ได้รับอนุญาต แต่เมื่อหันไปดูฝั่งธุรกรรมที่เชื่อมต่อกับโลกภายนอก ร่างเกณฑ์นี้กลับปิดประตูตายเกือบทั้งหมด
ผลกระทบลูกโซ่จะตกอยู่กับนักลงทุนรายย่อยร้อยละ 99 ที่ ก.ล.ต. อ้างว่าไม่ได้รับผลกระทบโดยตรง เพราะทันทีที่นายหน้าซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลถูกห้ามใช้บริการ Liquidity Provider นอกตลาดในคู่ stablecoin กับเงินบาท และผู้เล่นรายใหญ่ถูกจำกัดการเคลื่อนย้ายสภาพคล่องเข้าออกจากกระเป๋าต่างประเทศ สภาพคล่องบนกระดานซื้อขายในประเทศย่อมหดตัวลง ช่องว่างระหว่างราคาเสนอซื้อและราคาเสนอขายจะถ่างกว้างขึ้น ส่งผลให้ราคาเหรียญในไทยมีโอกาสผันผวนและเกิดส่วนต่างราคาเมื่อเทียบกับตลาดโลก ผู้ใช้งานรายย่อยในประเทศจึงต้องแบกรับต้นทุนส่วนต่างราคาที่แพงขึ้นโดยปริยาย
ขังคนสุจริตในกรอบ 5 ล้าน แต่เปิดช่องโหว่ให้มิจฉาชีพเดินอ้อม
เป้าหมายสำคัญอีกประการที่ ก.ล.ต. หยิบยกมาอธิบายคือการลดความเสี่ยงด้านอาชญากรรมไซเบอร์ บัญชีม้า และการฟอกเงิน เมื่อตรวจสอบกลไกการทำงานของอาชญากรยุคดิจิทัลในทางปฏิบัติ กลับเกิดคำถามว่ามาตรการเพดาน 5 ล้านบาทต่อวันและกฎห้ามโอนข้ามชื่อกำลังเล็งเป้าไปที่จุดใด เพราะขบวนการหลอกลวงออนไลน์และเครือข่ายฟอกเงินในปัจจุบันแทบไม่โอนเงินก้อนเดียวเกิน 5 ล้านบาทผ่านศูนย์ซื้อขายที่ต้องยืนยันตัวตนด้วยบัตรประชาชน แต่ใช้วิธีกระจายยอดโอนขนาดเล็กผ่านบัญชีม้าจำนวนมากเพื่อหลบเลี่ยงระบบตรวจจับ เพดาน 5 ล้านบาทจึงแทบไม่สร้างแรงเสียดทานต่อเครือข่ายมิจฉาชีพ
ช่องโหว่เชิงเทคนิคที่ชัดเจนยิ่งกว่าปรากฏอยู่ในขอบเขตของสินทรัพย์ที่ถูกกำกับ เนื่องจากร่างเกณฑ์ฉบับนี้บังคับใช้เฉพาะกับ stablecoin ที่อ้างอิงสกุลเงินต่างประเทศ หากผู้ไม่ประสงค์ดีต้องการเคลื่อนย้ายมูลค่าออกจากศูนย์ซื้อขายไทยเกินกว่า 5 ล้านบาทต่อวัน เพียงนำเงินบาทหรือ USDT ไปซื้อบิทคอยน์หรือเหรียญดิจิทัลสกุลอื่นบนกระดานเดียวกันแล้วโอนออกไปยังกระเป๋าต่างประเทศ ธุรกรรมนั้นก็หลุดพ้นจากเพดาน 5 ล้านบาทของร่างประกาศนี้ทันที กลายเป็นภาพของกำแพงเหล็กที่สร้างขวางเฉพาะประตูหน้าสำหรับเหรียญอ้างอิงดอลลาร์ แต่เปิดประตูหลังไว้กว้างสำหรับสินทรัพย์ดิจิทัลอื่น
ในขณะเดียวกัน กฎบังคับให้โอนเข้าออกได้เฉพาะกระเป๋าเงินดิจิทัลของตนเองเท่านั้น ยังสร้างภาระทางเทคนิคที่ไม่สอดคล้องกับโครงสร้างของเทคโนโลยีบล็อกเชน กระเป๋าส่วนบุคคลประเภท Self-Custody ทั้งแบบซอฟต์แวร์และฮาร์ดแวร์ถูกออกแบบมาเป็นชุดรหัสสาธารณะที่ไม่ได้ผูกกับเลขประจำตัวประชาชน การบังคับให้ผู้ประกอบธุรกิจและผู้ใช้งานต้องพิสูจน์ความเป็นเจ้าของกระเป๋าทุกครั้งไม่เพียงเพิ่มขั้นตอนและต้นทุนมหาศาล แต่ยังตัดฟังก์ชันการรับส่งมูลค่าระหว่างบุคคลและนิติบุคคลผ่านกระดานไทยออกจากระบบอย่างสิ้นเชิง กลุ่มคนทำงานอิสระด้านเทคโนโลยี นักพัฒนาซอฟต์แวร์ และผู้ให้บริการดิจิทัลในไทยที่รับค่าจ้างเป็น USDT หรือ USDC จากคู่ค้าต่างประเทศ จะไม่สามารถรับโอนเข้าบัญชีศูนย์ซื้อขายในไทยได้อีกต่อไปเพราะชื่อกระเป๋าต้นทางและปลายทางไม่ใช่บุคคลเดียวกัน
ปริศนา Travel Rule ยังไม่ทันเริ่มใช้ และมาตรฐานที่ลักลั่นกับ THBS
เงื่อนงำด้านจังหวะเวลาเป็นอีกจุดที่ ก.ล.ต. ยังไม่เคยอธิบายเหตุผลเชิงประจักษ์ต่อสาธารณะ เพราะตามประกาศของ ก.ล.ต. เองเมื่อวันที่ 2 กันยายน 2569 หลักเกณฑ์ Travel Rule ซึ่งเป็นมาตรฐานสากลขององค์กรต่อต้านการฟอกเงินหรือ FATF ที่กำหนดให้ผู้ให้บริการต้องส่งผ่านข้อมูลผู้โอนและผู้รับโอนเพื่อตรวจสอบเส้นทางธุรกรรม มีกำหนดจะเริ่มบังคับใช้ในวันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2570 การที่ ก.ล.ต. เร่งผลักดันเพดาน 5 ล้านบาทและกฎห้ามโอนข้ามชื่อเข้ามาซ้อนทับในวันเดียวกัน โดยที่ระบบ Travel Rule ยังไม่ทันได้เริ่มใช้งานจริงและยังไม่มีข้อมูลพิสูจน์ว่าระบบตรวจสอบเส้นทางตามมาตรฐานสากลมีช่องโหว่ตรงจุดใด สะท้อนให้เห็นการออกกฎแบบดักหน้าโดยขาดข้อมูลรองรับ
เมื่อนำตัวเลขเพดาน 5 ล้านบาทของ ก.ล.ต. ไปเทียบกับหลักเกณฑ์การกำกับดูแลเงินตราต่างประเทศของ ธปท. ที่ ก.ล.ต. อ้างอิงความสอดคล้อง ก็พบความแตกต่างในสาระสำคัญ เพราะเกณฑ์ของ ธปท. กำหนดให้ธุรกรรมเงินตราต่างประเทศที่มีมูลค่าตั้งแต่ 200,000 ดอลลาร์สหรัฐขึ้นไป หรือราว 6.8 ล้านบาท ต้องยื่นแบบแสดงรายการและแสดงหลักฐานที่มาที่ไปของธุรกรรม ซึ่งเปิดโอกาสให้ภาคธุรกิจและประชาชนที่ทำธุรกรรมถูกต้องตามกฎหมายสามารถดำเนินการต่อได้เมื่อเอกสารครบถ้วน แต่เพดาน 5 ล้านบาทของ ก.ล.ต. กลับตั้งไว้ต่ำกว่าและใช้เป็นเส้นตัดจบธุรกรรมทันทีโดยไม่เปิดช่องให้ยื่นเอกสารแสดงความบริสุทธิ์ใจ
ความลักลั่นยิ่งชัดเจนขึ้นเมื่อ ก.ล.ต. ระบุในแถลงการณ์วันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ว่าร่างเกณฑ์ทั้งหมดนี้ไม่บังคับใช้กับ THB stablecoin หรือ THBS ที่ ธปท. อยู่ระหว่างพัฒนากรอบการกำกับดูแล โดยผู้ถือ THBS ที่เก็บไว้กับผู้ให้บริการกระเป๋าเงินภายใต้การกำกับของ ธปท. สามารถโอนไปยังผู้ถือรายอื่นได้โดยไม่จำกัดมูลค่า เหตุผลเรื่องการดูแลเสถียรภาพเงินทุนเคลื่อนย้ายระหว่างเงินบาทในประเทศกับเงินตราต่างประเทศย่อมมีฐานคิดทางเศรษฐศาสตร์ของธนาคารกลางรองรับอยู่ เพราะในโลกการค้าระหว่างประเทศที่เป็นจริง คู่ค้าต่างชาติใช้เหรียญอ้างอิงดอลลาร์อย่าง USDT และ USDC เป็นตัวกลางหลัก การเปิดเสรีให้เหรียญบาทดิจิทัลที่ยังอยู่ในระยะพัฒนาเพียงฝ่ายเดียว ขณะที่ตีกรอบเหรียญที่ตลาดโลกใช้งานจริงร้อยละ 85 จนแทบขยับไม่ได้ จึงทำให้คำว่าสนับสนุนนวัตกรรมถูกตั้งคำถามจากคนในวงการอย่างหนัก
เสียงเตือนจากเวทีการเมือง ระวังซ้ำรอย ICO Portal และผลักเงินลงตลาดมืด
ข้อกังวลดังกล่าวได้ขยายไปสู่เวทีการเมืองเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 โดยนายกรณ์ จาติกวณิช อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง และ ดร.การดี เลียวไพโรจน์ ส.ส.บัญชีรายชื่อ และรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ ร่วมกันแถลงตั้งข้อสังเกตต่อร่างเกณฑ์ของ ก.ล.ต. พร้อมเตรียมยื่นข้อเสนอแนะก่อนปิดรับฟังความคิดเห็นในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2569
นายกรณ์และ ดร.การดี ชี้ให้เห็นปัญหาเชิงโครงสร้าง 5 ประการ เริ่มจากการออกกฎจำกัดแบบเหมารวมทั้งกระดานแทนที่จะใช้แนวทางกำกับดูแลตามระดับความเสี่ยงของธุรกรรม หรือการจัดทำรายชื่อผู้ผ่านการคัดกรองล่วงหน้าสำหรับภาคธุรกิจที่ถูกกฎหมาย รวมถึงเพดาน 5 ล้านบาทต่อวันที่ไม่ตอบโจทย์การค้าระหว่างประเทศในระดับนิติบุคคล ทั้งยังตั้งข้อสังเกตว่าข้อจำกัดการโอนข้ามกระเป๋าและการห้ามผู้ให้บริการสภาพคล่องอาจสวนทางกับแนวคิดผลักดันบาท stablecoin ของ ธปท. ที่ต้องการลดต้นทุนการโอนเงินข้ามพรมแดน 24 ชั่วโมง และอาจก่อให้เกิดความเหลื่อมล้ำของราคาเหรียญระหว่างกระดานไทยกับต่างประเทศจนเปิดช่องให้เก็งกำไรส่วนต่างราคาข้ามกระดาน ตลอดจนเรียกร้องให้ ธปท. ก.ล.ต. และสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินหรือ ปปง. กำหนดขอบเขตอำนาจให้เป็นมาตรฐานเดียวเพื่อไม่ให้ซ้ำรอยความเข้มงวดเกินจริงในอดีตที่เคยบีบให้ผู้ประกอบการไทยต้องออกไปดำเนินธุรกิจนอกประเทศ
ในมุมมองของผู้เชี่ยวชาญด้านโครงสร้างตลาดทุน ผลลัพธ์ที่อันตรายที่สุดของการสร้างกำแพงที่ขัดกับธรรมชาติของตลาดการเงินดิจิทัลไม่ใช่การหายไปของเม็ดเงิน แต่คือการเคลื่อนย้ายของเม็ดเงินออกนอกสายตาผู้กำกับดูแล เมื่อศูนย์ซื้อขายที่ได้รับใบอนุญาตในไทยถูกจำกัดทั้งวงเงิน ช่องทางโอน และผู้ให้บริการสภาพคล่อง ผู้ลงทุนรายใหญ่และภาคธุรกิจย่อมย้ายธุรกรรมไปยังแพลตฟอร์มต่างประเทศ ขณะที่ผู้ใช้งานทั่วไปอาจหันไปพึ่งพาการซื้อขายแบบ P2P นอกระบบผ่านกลุ่มสนทนาออนไลน์ที่ไร้การตรวจสอบตัวตน ผลสุดท้ายหน่วยงานรัฐไทยจะสูญเสียข้อมูลเส้นทางธุรกรรมที่เคยตรวจสอบได้บนกระดานในประเทศ และกลายเป็นผู้ตามหลังอาชญากรไซเบอร์ยิ่งกว่าเดิม
ร่างประกาศฉบับนี้ยังอยู่ในขั้นตอนเปิดรับฟังความคิดเห็นและยังไม่มีผลบังคับใช้ ทั้งยังเปิดโอกาสให้ภาคเอกชน นักลงทุน และประชาชนส่งข้อเสนอแนะอย่างเป็นทางการได้จนถึงวันที่ 26 พฤศจิกายน 2569 คำตอบของ ก.ล.ต. หลังปิดหีบรับฟังความคิดเห็นและทบทวนเนื้อหาก่อนถึงกำหนดบังคับใช้วันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2570 จึงเป็นบทพิสูจน์สำคัญว่า หน่วยงานกำกับดูแลของไทยจะเลือกปรับกติกาให้เป็นเครื่องมือจัดการอาชญากรอย่างตรงจุดโดยรักษาขีดความสามารถในการแข่งขันของตลาดไว้ หรือจะยืนยันเดินหน้าสร้างกรอบที่บีบให้สภาพคล่องและอนาคตของสินทรัพย์ดิจิทัลไทยต้องไหลออกไปเติบโตในต่างแดนอย่างถาวร