ท่ามกลางความท้าทายของเศรษฐกิจโลกและแรงกดดันทางภูมิรัฐศาสตร์ แต่ภาคการค้าชายแดนและผ่านแดนของไทยในช่วง 9 เดือนของปี 2569 (ม.ค.-ก.ย.) กลับสร้างปรากฏการณ์เติบโตอย่างก้าวกระโดด ทำมูลค่าการค้ารวมได้กว่า 1.76 ล้านล้านบาท เพิ่มขึ้น 18.8% โดยเป็นการส่งออกขยายตัว 16.6% มูลค่า 978,105 ล้านบาท และการนำเข้าขยายตัว 21.6% มูลค่า 786,207 ล้านบาท ส่งผลให้ไทยได้ดุลการค้าสะสมสูงถึง 191,898 ล้านบาท
ตัวเลขการค้าชายแดนและผ่านแดนที่สูงถึง 1.76 ล้านล้านบาท และการส่งออกกว่า 9.7 แสนล้านบาท ในช่วง 9 เดือน สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่าการค้าชายแดนและผ่านแดนไม่ได้เป็นเพียงช่องทางเสริมหรือการค้าท้องถิ่นบริเวณขอบประเทศอีกต่อไป แต่ได้ยกระดับขึ้นเป็นเครื่องยนต์สำคัญในการขับเคลื่อนการส่งออกของประเทศอย่างแข็งแกร่ง
ความสำคัญของการค้าช่องทางนี้ ไม่เพียงช่วยดึงเม็ดเงินตราต่างประเทศเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจไทยและสร้างดุลการค้าที่เป็นบวกสะสมกว่า 1.9 แสนล้านบาทเท่านั้น แต่ยังเป็นสะพานเชื่อมทางยุทธศาสตร์ที่กระจายความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดหลักในซีกโลกตะวันตก เข้าสู่ตลาดกลุ่มประเทศกำลังพัฒนาในภูมิภาคอาเซียนและจีน ซึ่งมีอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจสูง อีกทั้งยังเป็นเส้นทางลำเลียงสินค้าเกษตรและสินค้าอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงจากฐานการผลิตในไทยสู่ห่วงโซ่อุปทานระดับโลกอีกด้วย
แรงขับเคลื่อนสำคัญที่สุดที่ทำให้ยอดรวม 9 เดือนปี 2569 พุ่งทะลุเป้าหมาย มาจากการค้าผ่านแดนไปยังประเทศที่สาม ซึ่งทำยอดสะสม 9 เดือน ทะลุ 1 ล้านล้านบาทไปแล้ว ซึ่งเมื่อดูจากการส่งออกผ่านแดน พบว่า สินค้ากลุ่มเทคโนโลยีและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์กลายเป็นพระเอกที่สร้างรายได้มหาศาลให้กับประเทศ ได้แก่ ฮาร์ด ดิสก์ ไดรฟ์ 85,904 ล้านบาท เพิ่ม 9.4% เครื่องรับโทรศัพท์และอุปกรณ์ 79,550 ล้านบาท เพิ่ม 730.6% และเครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ อื่น ๆ 52,165 ล้านบาท เพิ่ม 134.5% ยังไม่รวมถึงสินค้าส่งออกผ่านแดนอันดับ 1 อย่างทุเรียนสดที่ผ่าน 9 เดือน มีมูลค่าการส่งออก 136,459 ล้านบาท เพิ่ม 30.4% ปริมาณกว่า 1.11 ล้านตัน เพิ่ม 34.6%
ทั้งนี้ จีนยังคงเป็นตลาดการค้าผ่านแดนอันดับ 1 มีมูลค่าการค้ารวม 585,834 ล้านบาท ขยายตัวสูงถึง 25.1% มูลค่าการส่งออก 283,753 ล้านบาท เพิ่ม 13.4% โดยมีสินค้าส่งออกสำคัญ ได้แก่ ทุเรียนสด 136,424 ล้านบาท เพิ่ม 30.4% ซึ่งจากการส่งออกทุเรียนสดไปจีนทั้งหมดของไทยเกือบทั้งหมด 91.7% เป็นการส่งออกผ่านแดน ผ่านด่านศุลกากรสำคัญ 5 ด่าน ได้แก่ ด่านศุลกากรนครพนม ด่านศุลกากรเชียงของ ด่านศุลกากรหนองคาย ด่านศุลกากรมุกดาหาร และด่านศุลกากรเชียงแสน
ที่น่าสนใจในปีนี้ คือ สิงคโปร์และเวียดนามที่เติบโตอย่างก้าวกระโดด โดยการค้าผ่านแดนกับสิงคโปร์ขยายตัวเกือบเท่าตัวเพิ่ม 99.0% คิดเป็นมูลค่า 216,245 ล้านบาท โดยการส่งออกขยายตัวสูงถึง 162.3% มูลค่า 164,164 ล้านบาท โดยสินค้าส่งออกสำคัญในกลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ขยายตัวสูงมาก เช่น เครื่องรับโทรศัพท์และอุปกรณ์ 68,463 ล้านบาท เพิ่ม 703.9% เครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ อื่น ๆ 34,986 ล้านบาท เพิ่ม 314.9% และเครื่องกังหันไอพ่นและกังหันอื่น ๆ 16,112 ล้านบาท เพิ่ม 144.1% ในขณะที่การค้าผ่านแดนกับเวียดนามก็ขยายตัวสูงเช่นกัน เพิ่ม 79.0% คิดเป็นมูลค่า 108,612 ล้านบาท การส่งออก เพิ่ม 42.8% มูลค่า 44,100 ล้านบาท
ด้านการค้าชายแดนกับประเทศเพื่อนบ้าน ปีนี้ต้องยกให้มาเลเซีย โดยผ่าน 9 เดือน การค้าชายแดนกับมาเลเซียขยายตัว 30.2% คิดเป็นมูลค่า 307,351 ล้านบาท โดยมีสินค้าที่เป็นตัวขับเคลื่อนหลักคือกลุ่มอิเล็กทรอนิกส์ เช่น เครื่องคอมพิวเตอร์และอุปกรณ์ อื่น ๆ 12,891 ล้านบาท เพิ่ม 59.1% แผงวงจรไฟฟ้า 10,604 ล้านบาท เพิ่ม 109.1% และหม้อแปลงไฟฟ้าและส่วนประกอบ 6,724 ล้านบาท เพิ่ม 88.6% ด้าน สปป.ลาว การค้าชายแดนเริ่มกลับเข้ามาสู่แดนบวกแล้วหลังจากผ่านไป 9 เดือน มูลค่าการค้า 223,467 ล้านบาท เพิ่ม 0.2% ในขณะที่ด้านเมียนมา ก็เริ่มเห็นสัญญาณที่ดีตั้งแต่เดือน ส.ค.2569 ที่มูลค่าการค้าชายแดนกลับมาเป็นบวกอีกครั้งในรอบ 12 เดือน
นางอารดา เฟื่องทอง อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ กล่าวว่า ความสำเร็จของการค้าชายแดนและผ่านแดนไทยในรอบ 9 เดือนปี 2569 ไม่ใช่เรื่องของโชคช่วย แต่เป็นผลลัพธ์จากยุทธศาสตร์การค้าการลงทุนเชิงรุกที่สอดประสานกันอย่างลงตัวระหว่างภาครัฐและภาคเอกชน ทั้งการอำนวยความสะดวกบริเวณด่านชายแดน การยกระดับการให้บริการยื่นเอกสารการส่งออกผ่านระบบดิจิทัล และการเร่งแก้ไขอุปสรรคทางการค้า ซึ่งช่วยลดเวลาและต้นทุนขนส่งได้อย่างมีนัยสำคัญ
ในขณะที่การเติบโตพุ่งทะยานของสินค้ากลุ่มชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ คอมพิวเตอร์ และอุปกรณ์สื่อสาร สะท้อนว่าไทยกลายเป็นศูนย์กลางฟันเฟืองสำคัญในห่วงโซ่อุปทานเทคโนโลยีระดับโลกที่ส่งต่อไปยังประเทศเพื่อนบ้านและจีน รวมถึงการพัฒนาเส้นทางขนส่งทางบกและทางรถไฟเชื่อมไทย-ลาว-จีน ช่วยเพิ่มความเร็วในการส่งออกสินค้าเกษตรมูลค่าสูงอย่างทุเรียนสดให้ถึงมือผู้บริโภคได้อย่างรวดเร็วและคงความสดใหม่
“ด้วยอัตราการเติบโตสะสม 9 เดือนปี 2569 ที่พุ่งสูงถึง 1.76 ล้านล้านบาท เพิ่ม 18.8% ประกอบกับแรงส่งของฤดูกาลส่งออกและเทศกาลปลายปีในไตรมาสที่ 4 คาดการณ์ว่ามูลค่าการค้าชายแดนและผ่านแดนของไทยในปี 2569 จะทะลุเป้าหมาย 2.0 ล้านล้านบาทที่ตั้งไว้ได้อย่างแน่นอน โดยปรากฏการณ์นี้ ไม่เพียงแต่ตอกย้ำตำแหน่งศูนย์กลางการค้าและการขนส่งแห่งอาเซียนของไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องยนต์หลักในการอัดฉีดเม็ดเงินหมุนเวียนลงสู่เศรษฐกิจฐานราก สร้างงาน สร้างรายได้ให้แก่ผู้ประกอบการ สังคมชายแดน และเกษตรกรไทยทั่วประเทศอย่างยั่งยืน”นางอารดากล่าว