นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ครั้งที่ 1/2569 ณ ทำเนียบรัฐบาล โดยประกาศเดินหน้ากวาดล้างขบวนการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) และกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมายอย่างจริงจัง พร้อมจัดการกลุ่มทุนที่ใช้ตัวแทนอำพรางหรือนอมินี (Nominee) เพื่อหลีกเลี่ยงกฎหมายและเข้ามาแสวงหาประโยชน์จากธุรกิจที่สร้างผลกระทบต่อสุขภาพประชาชนและสิ่งแวดล้อม
การตั้งคณะกรรมการชุดนี้เป็นไปตามคำสั่งนายกรัฐมนตรี โดยมีนางศุภจีเป็นประธาน ประสานความร่วมมือ 5 กระทรวงหลัก ได้แก่ กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงการคลัง กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงมหาดไทย และกระทรวงอุตสาหกรรม รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อปิดช่องโหว่การบังคับใช้กฎหมายตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง
เพราะปัญหา E-Waste ไม่ได้จบอยู่แค่การลักลอบนำเข้าผ่านด่านศุลกากร แต่เชื่อมโยงเป็นเครือข่ายตั้งแต่การสำแดงสินค้าเท็จ การนำเข้าเศษวัสดุผ่านโรงงานที่ได้รับอนุญาต การใช้โกดังหรือโรงงานเถื่อนเป็นสถานที่พักและคัดแยก ก่อนนำกากของเสียไปทิ้งหรือฝังกลบในพื้นที่เอกชน ปัญหาที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เพียงการกระทำผิดของโรงงานรายใดรายหนึ่ง แต่เป็นช่องโหว่เชิงระบบที่ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันหลายหน่วยงาน
ทั้งนี้รัฐบาลวางแนวทางแก้ไขไว้ 3 ด้าน คือ การตรวจสอบและปราบปราม การควบคุมการนำเข้าและส่งออก และการปรับปรุงกฎหมายให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น พร้อมกำหนดกรอบเวลาการดำเนินงานที่ชัดเจน และให้รายงานความคืบหน้าต่อนายกรัฐมนตรีทุก 15 วัน โดยย้ำว่าการตรวจพบความผิดหรือออกคำสั่งทางปกครองไม่ใช่จุดสิ้นสุด แต่ต้องติดตามจนกว่าผู้ประกอบการจะปฏิบัติตามคำสั่ง และดำเนินคดีกับผู้กระทำผิดอย่างถึงที่สุด
“วราวุธ “เปิดปฏิบัติการใหญ่ตรวจ 3,049 โรงงานพบผิดแล้ว 375 แห่ง
นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เปิดเผยว่า กระทรวงอุตสาหกรรมเร่งยกระดับการบังคับใช้กฎหมายเชิงรุก โดยจัดตั้งชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจ Kick-off ตรวจสอบและปราบปรามโรงงานกลุ่มเสี่ยง โดยเฉพาะโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการจัดการและแปรรูปของเสีย ระดมเจ้าหน้าที่ส่วนกลางและภูมิภาคกว่า 50 ชุด ตั้งเป้าตรวจสอบ 3,049 โรงงานทั่วประเทศ ในจำนวนนี้เป็นโรงงานจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ 350 แห่ง โดยเริ่มปฏิบัติการระหว่างวันที่ 2-9 พฤศจิกายน 2569 สามารถเข้าตรวจสอบแล้ว 752 โรงงาน และจะเร่งดำเนินการให้ครบตามเป้าหมายภายในสิ้นปี 2569 หรืออย่างช้าไม่เกินต้นปี 2570
ปฏิบัติการครั้งนี้ปรับจากการตรวจโรงงานตามแผนประจำปี มาเป็นการระดมชุดเฉพาะกิจลงพื้นที่ร่วมกับสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดทั่วประเทศ โดยให้น้ำหนักกับพื้นที่เสี่ยงและโรงงานที่มีเรื่องร้องเรียนเป็นลำดับแรก พร้อมกำหนดมาตรการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง โรงงานที่ได้รับคำสั่งให้ปรับปรุงแก้ไข หากครบกำหนดแล้วยังไม่ดำเนินการ จะถูกสั่งหยุดประกอบกิจการทันที และหากยังไม่สามารถแก้ไขได้ จะดำเนินการปิดโรงงานและเพิกถอนใบอนุญาต
กรณีตัวอย่างคือโรงงานหลอมอะลูมิเนียมในจังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งถูกสั่งหยุดกิจการเพื่อปรับปรุงแก้ไข แต่กลับตรวจพบร่องรอยการเปิดเตาหลอม รวมถึงการทำลายอุปกรณ์ผูกมัดและประทับตราเครื่องจักรของเจ้าหน้าที่ ถือเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งทางราชการอย่างร้ายแรง จึงมีคำสั่งปิดโรงงานและเพิกถอนใบอนุญาตทันที
นายวราวุธกล่าวว่า อีกปัญหาที่ต้องเร่งจัดการคือโรงงานเถื่อนที่อยู่นอกทะเบียนกรมโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งลักลอบประกอบกิจการโดยไม่มีใบอนุญาต ตลอดจนการนำกากอุตสาหกรรมไปทิ้งในพื้นที่ส่วนบุคคลหรือที่ดินเอกชน ซึ่งต้องอาศัยความร่วมมือจากกระทรวงมหาดไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการนำกฎหมายมาดำเนินคดี เพื่อปิดช่องโหว่ที่ผู้กระทำผิดใช้หลบเลี่ยงความรับผิด พร้อมขอให้ฝ่ายปกครองและประชาชนช่วยเฝ้าระวังและแจ้งเบาะแสผ่านสายด่วนกระทรวงอุตสาหกรรม 1564 ตลอด 24 ชั่วโมง
ด้านนายภาสกร ชัยรัตน์ ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม กล่าวว่า กระทรวงอยู่ระหว่างผลักดันเครื่องมือทางกฎหมายเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการกากอุตสาหกรรม ทั้งการเพิ่มบทลงโทษผู้กระทำผิดและการจัดตั้งกองทุนเพื่อสิ่งแวดล้อม โดยได้เสนอร่างพระราชบัญญัติจัดการกากอุตสาหกรรม พ.ศ. …. ผ่านรองนายกรัฐมนตรีไปยังสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (สลค.) แล้ว ขณะนี้อยู่ระหว่างรวบรวมผลการพิจารณาจากกระทรวงการคลังและคณะกรรมการนโยบายการบริหารทุนหมุนเวียน เพื่อประกอบการเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาตามขั้นตอน
ด้านนางรวีวรรณ ภูริเดช ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า กระทรวงได้แต่งตั้งคณะทำงานกำหนดหลักเกณฑ์ควบคุมการนำเข้าเศษโลหะจากต่างประเทศ โดยครอบคลุมเศษเหล็ก พิกัดศุลกากร 72.04 เศษอะลูมิเนียม พิกัด 76.02 และเศษทองแดง พิกัด 74.04 เพื่อกำหนดระดับสิ่งปะปนและลักษณะของเศษโลหะให้เหมาะสมกับสถานการณ์ โดยคำนึงถึงความต้องการใช้วัตถุดิบของภาคอุตสาหกรรมในประเทศ ขณะนี้อยู่ระหว่างหารือร่วมกับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ภาคเอกชน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
นอกจากนี้ ยังได้จัดตั้งชุดปฏิบัติการร่วมตรวจสอบเรื่องร้องเรียนด้านมลพิษและการลักลอบทิ้งของเสีย โดยเน้นพื้นที่ภาคตะวันออก ได้แก่ ชลบุรี ปราจีนบุรี และระยอง พร้อมเตรียมเปิดแพลตฟอร์ม Traffy MNRE เพื่อเป็นช่องทางให้ประชาชนแจ้งเหตุร้องเรียนเกี่ยวกับมลพิษ สิ่งแวดล้อม และทรัพยากรธรรมชาติได้สะดวกยิ่งขึ้น
นายพรยศ กลั่นกรอง อธิบดีกรมโรงงานอุตสาหกรรม ในฐานะกรรมการและเลขานุการ เปิดเผยผลปฏิบัติการตรวจสอบระหว่างวันที่ 2-9 พฤศจิกายน 2569 ว่า จากการเข้าตรวจโรงงาน 752 แห่ง พบไม่ปฏิบัติตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน 375 แห่ง ออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง มีโรงงานเข้าข่ายถูกสั่งหยุดเพื่อปรับปรุงแก้ไข 9 แห่ง และเข้าข่ายเพิกถอนใบอนุญาต 1 แห่ง
เฉพาะกลุ่มโรงงานจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ตรวจสอบแล้ว 42 แห่ง จากทั้งหมด 350 แห่งทั่วประเทศ พบปัญหาหลายด้าน ทั้งไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมและการเฝ้าระวังมลพิษ การตั้งหรือขยายกิจการโดยไม่ได้รับอนุญาต การจัดเก็บวัตถุดิบและกากของเสียไม่ถูกต้อง ตลอดจนเครื่องจักรชำรุดและระบบบำบัดมลพิษไม่มีประสิทธิภาพ จึงมีคำสั่งให้ระงับการกระทำที่ฝ่าฝืนและปรับปรุงแก้ไขรวม 25 คำสั่ง
ในพื้นที่จังหวัดนำร่อง ได้แก่ ฉะเชิงเทรา สมุทรปราการ และระยอง ตรวจพบโรงงานที่มีปัญหา 33 แห่ง ออกคำสั่งทางปกครอง 24 คำสั่ง ส่วนพื้นที่จังหวัดอื่นและกรุงเทพฯ ตรวจพบอีก 9 แห่ง ออกคำสั่ง 1 คำสั่ง โดยกรมโรงงานอุตสาหกรรมจะติดตามผลการแก้ไขอย่างต่อเนื่องจนกว่าจะดำเนินการถูกต้องครบถ้วน
ขณะเดียวกัน จากการติดตามสถานการณ์ลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมและขยะอิเล็กทรอนิกส์ในช่วงปี 2568-2569 ใน 4 จังหวัด ได้แก่ ปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา ชลบุรี และระยอง พบการนำของเสียไปทิ้งและฝังกลบในพื้นที่เอกชนหลายรูปแบบ ตั้งแต่เศษเปลือกสายไฟ พลาสติก ยาง ชิ้นส่วนเครื่องใช้ไฟฟ้า ตะกอนและดินปนเปื้อน ไปจนถึงกากของเสียที่อาจเข้าข่ายวัตถุอันตราย บางกรณีมีปริมาณสูงถึงหลายหมื่นตัน
แม้ประเทศไทยจะประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์แล้ว แต่ยังพบการสำแดงข้อมูลเท็จเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ โดยใช้โรงงานลำดับที่ 105 และ 106 โกดัง หรือโรงงานเถื่อนเป็นปลายทาง รวมถึงกรณีโรงงานนำเข้าวัตถุดิบไม่ตรงกับประเภทกิจการที่ได้รับอนุญาต
ทั้งนี้ กรมโรงงานอุตสาหกรรมได้ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงกองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (บก.ปทส.) และกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เพื่อรวบรวมพยานหลักฐานและดำเนินคดีกับผู้กระทำผิด โดยบางกรณีอยู่ระหว่างพิจารณาเสนอให้ DSI รับเป็นคดีพิเศษ