สถาบันปิโตรเลียมฯห่วงการเปิดเสรีการค้าและกรอบความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุม (CEPA) ระหว่างไทยกับUAE กระทบต่ออุตฯปิโตรเคมี จี้พาณิชย์กำหนดเงื่อนไขอย่างรัดกุมทั้งกำหนดโควต้าและยืดเวลาการลดภาษี แนะผลักดันความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์เพื่อพัฒนาศักยภาพผู้ผลิตและแลกเปลี่ยนเทคโนโลยีซึ่งกันและกัน
นายคุรุจิต นาครทรรพ ผู้อำนวยการสถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย (PEIT) เปิดเผยว่า การเปิดเสรีการค้าและกรอบความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ครอบคลุม (CEPA) ระหว่างไทย–สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) เสี่ยงกระทบต่ออุตสาหกรรมปิโตรเคมีและโครงสร้างเศรษฐกิจของไทย ดังนั้นภาครัฐควรมีมาตรการคุ้มครอง โดยเฉพาะผู้ผลิตเม็ดพลาสติก PE และ PP เพื่อให้มีเวลาปรับตัว และมีมาตรการเพื่อป้องกันการทุ่มตลาดจากสินค้านำเข้าจาก UAE โดยกำหนดโควตากำกับการนำเข้าเม็ดพลาสติกจาก UAE และยืดเวลาการลดอากรนำเข้า
ทั้งนี้ อุตสาหกรรมเม็ดพลาสติก Polyethylene (PE) และ Polypropylene (PP) ถือเป็นวัตถุดิบที่สำคัญในเชิงยุทธศาสตร์และมีบทบาทสำคัญต่อห่วงโซ่การผลิตและเศรษฐกิจของไทย โดยอุตฯปิโตรเคมีและการแปรรูปพลาสติกมีการลงทุนขนาดใหญ่อย่างต่อเนื่อง และสร้างรายได้สูงถึง 1.6 ล้านล้านบาทต่อปี หรือประมาณ 8.5% ของจีดีพีไทย มีการจ้างงานถึงกว่า 414,000 คน สร้างมูลค่าเพิ่มได้มากกว่า 20 เท่า และมีมูลค่าการส่งออกสูงถึง 486,000 ล้านบาท คิดเป็น 5.7% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด
จากข้อมูลปี 2568 ประเทศไทยในฐานะผู้ส่งออกสุทธิ (Net Export) มีกำลังการผลิตเม็ดพลาสติก PE และ PP รวม 6.196 ล้านตันต่อปี แบ่งเป็นการขายในประเทศ 2.511 ล้านตันต่อปี และส่งออก 3.685 ล้านตันต่อปี ขณะที่ความต้องการใช้เม็ดพลาสติกภายในประเทศอยู่ที่ 3.575 ล้านตันต่อปี โดยไทยเปิดเสรีการนำเข้าเม็ดพลาสติกอยู่แล้ว ทำให้มีเม็ดพลาสติกนำเข้าแข่งขันอยู่ในตลาดภายในประเทศกว่า 1 ล้านตันต่อปี
ปัจจุบัน UAE และประเทศในกลุ่มอ่าวอาหรับ (GCC) มีแผนเร่งขยายกำลังการผลิตเม็ดพลาสติก PE และ PP อย่างต่อเนื่อง โดย UAE จะเพิ่มกำลังการผลิตอีกประมาณ 1.8 ล้านตันภายในปี 2572 ขณะที่ความต้องการใช้เม็ดพลาสติกภายในประเทศมีแนวโน้มทรงตัวหรือเพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อย จึงคาดว่ากำลังการผลิตส่วนเกินถึง 20-30% จาก UAE จะถูกส่งออกมายังประเทศไทยและอาเซียน
นายคุรุจิต กล่าวต่อว่า หากประเทศไทยจะทำข้อตกลง CEPA กับ UAE แล้ว มีการนำเข้าเม็ดพลาสติกเพิ่มขึ้นทุก 10,000 ตัน อาจทำให้ไทยขาดดุลการค้าเพิ่มขึ้นประมาณ 4,800 ล้านบาท ซึ่งจะกระทบต่อมูลค่าขาดดุลสุทธิของไทยให้เพิ่มขึ้นตามไปด้วย อย่างไรก็ตามการใช้แนวทางเพิ่มการส่งออกสินค้าในหมวดอื่น ๆ เพื่อแลกกับการที่ประเทศไทยต้องนำเข้าเม็ดพลาสติกจาก UAE ในปริมาณที่เท่ากัน การพิจารณาเฉพาะมูลค่าการค้าอาจไม่สะท้อนผลกระทบที่แท้จริง เนื่องจากเม็ดพลาสติกเป็นวัตถุดิบที่เชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมต่อเนื่องหลายขั้น หากได้รับผลกระทบ อาจส่งต่อไปยังอุตสาหกรรมปลายน้ำเป็นมูลค่าสูงกว่าหลายเท่า จึงควรศึกษาผลกระทบเชิงลึกก่อนกำหนดแนวทางเปิดตลาดภายใต้ CEPA ระหว่างไทยกับ UAE
การเปิดเสรีการค้าผลิตภัณฑ์ปิโตรเคมีโดยไม่มีมาตรการบรรเทาผลกระทบหรือระยะเวลาให้อุตสาหกรรมปรับตัว อาจกระทบขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมปิโตรเคมีไทยและห่วงโซ่อุปทานที่เกี่ยวข้อง ทั้งบรรจุภัณฑ์ ยานยนต์ เครื่องใช้ไฟฟ้า และวัสดุก่อสร้าง รวมถึงการจ้างงานและการลงทุนในประเทศ
จึงขอเสนอแนวทางดังนี้ เพื่อให้ผู้ประกอบการปิโตรเคมีมีเวลาปรับตัว อาจจะมีแนวทาง เช่น การคงอัตราภาษีอากรนำเข้า PE และ PP ในอัตราเดิมในระยะเวลาหนึ่ง และมีการกำหนดโควตาในการนำเข้าเม็ดพลาสติกโดยอาจพิจารณาให้สอดคล้องกับปริมาณการค้าในอดีตที่ระดับ 50,000–60,000 ตันต่อปี พร้อมติดตามและทบทวนผลกระทบต่อเนื่อง
หากมีความจำเป็นต้องจัดทำความตกลง CEPA ระหว่างไทย - UAE ก็ควรเจรจาควบคู่กับการร่วมลงทุนเชิงยุทธศาสตร์ในผู้ผลิตปิโตรเคมีในประเทศไทย เพื่อยกระดับขีดความสามารถการแข่งขันของอุตสาหกรรม รวมถึงพัฒนาและแลกเปลี่ยนเทคโนโลยีระหว่างกัน เพื่อพัฒนาอุตสาหกรรมปิโตรเคมีของไทยให้เติบโตอย่างยั่งยืน
เสนอให้ไทย – UAE ร่วมกันใช้จุดแข็งเพื่อเสริมสร้างประโยชน์ที่เกื้อกูลกัน (synergy) โดยประเทศไทยอาจสนับสนุนความมั่นคงทางอาหารแก่ UAE ขณะที่ UAE ก็สนับสนุนด้านความมั่นคงทางพลังงานและวัตถุดิบปิโตรเคมีแก่ไทย โดยการส่งออกน้ำมันดิบและแนฟทามาแปรรูปที่ประเทศไทย เพื่อใช้ไทยเป็นฐานในการผลิตส่งออกในภูมิภาคอาเซียน
หากมีความจำเป็นต้องเปิดตลาดสินค้า PE และ PP ควรกำหนดมาตรการปกป้องคุ้มครองในระยะแรก โดยการคงอัตราภาษีที่ระดับ 3%-5% เช่นเดิมไว้ในระยะแรก (เช่น 5-7 ปี) ก่อนจะทยอยปรับลดลงเป็นขั้นบันได และป้องกันการทุ่มตลาดด้วย
“สถาบันปิโตรเลียมฯ มองว่าผลกระทบจากการทำข้อตกลงไม่ได้จำกัดอยู่แค่ตัวเลขมูลค่าการนำเข้า-ส่งออกที่ประเมินไว้เบื้องต้นเท่านั้น แต่ยังมีผลกระทบระยะยาวต่อทั้งห่วงโซ่อุปทานและความสัมพันธ์กับประเทศคู่ค้าอื่นๆ จึงมีความจำเป็นที่ต้องมีการประเมินมูลค่าผลกระทบต่ออุตสาหกรรมในประเทศและมีมาตรการคุ้มครองให้มีการปรับตัวอย่างเหมาะสม”