ส.อ.ท. หนุนรัฐบังคับใช้กม เข้มงวดจัดการโรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมาย และลักลอบทิ้งกาก พร้อมผลักดันระบบตรวจสอบย้อนกลับตลอดห่วงโซ่เพื่อแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน ชูDigital Product Passport เชื่อม GS1 ยกระดับระบบติดตามแบตเตอรี่และแผงโซลาร์เซลล์ใช้แล้ว ซึ่งเป็นกากอุตสาหกรรมที่เกิดจากการเปลี่ยนผ่านพลังงาน ชี้โครงการโซลาร์ประชาชน 1ล้านครัวเรือน คาดติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์ราว 7-8ล้านแผง
นายปรีดา วัชรเธียรสกุล รองประธาน ส.อ.ท. และประธานสถาบันน้ำ สิ่งแวดล้อม และ Climate Change เปิดเผยว่า ส.อ.ท. สนับสนุนนโยบายและการดำเนินงานของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ในการเร่งตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายกับโรงงานที่ประกอบกิจการจัดการกากอุตสาหกรรมอย่างไม่ถูกต้อง โดยเฉพาะกรณีการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรม การจัดการของเสียไม่เป็นไปตามเงื่อนไขที่ได้รับอนุญาต โดนมีการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง โปร่งใส และเป็นธรรม เป็นกลไกสำคัญในการยกระดับมาตรฐานอุตสาหกรรมไทย
การแก้ไขปัญหากากอุตสาหกรรมอย่างยั่งยืนจำเป็นต้องพิจารณาความรับผิดชอบตลอดห่วงโซ่การจัดการ ไม่ใช่เพียงการตรวจสอบโรงงานผู้รับบำบัดหรือกำจัดของเสียเท่านั้น แต่ต้องให้ความสำคัญตั้งแต่ผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรม (Waste Generator) ผู้ขนส่ง (Waste Transporter) และผู้รับดำเนินการจัดการของเสีย (Waste Processor)
โดยเฉพาะภายใต้ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง การจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว พ.ศ. 2566 ซึ่งกำหนดหลักเกณฑ์และหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ก่อกำเนิดกากอุตสาหกรรม โดยผู้ก่อกำเนิดยังคงมีความรับผิดชอบตามที่กฎหมายกำหนด จนกว่าของเสียจะได้รับการจัดการแล้วเสร็จอย่างถูกต้อง ดังนั้นการนำกากอุตสาหกรรมออกจากโรงงานไม่ได้หมายความว่าความรับผิดชอบของผู้ก่อกำเนิดจะสิ้นสุดลงทันที
โรงงานผู้ก่อกำเนิดจึงควรมีกระบวนการตรวจสอบและคัดเลือกผู้รับจัดการกากอุตสาหกรรมอย่างรอบคอบ โดยไม่พิจารณาเฉพาะต้นทุนการจัดการของเสีย แต่ควรประเมินความเหมาะสมของใบอนุญาต ขีดความสามารถในการจัดการ เทคโนโลยีที่ใช้ ระบบควบคุมมลพิษ ประวัติการปฏิบัติตามกฎหมาย และความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมของผู้รับดำเนินการด้วย
ดังนั้น ส.อ.ท. เห็นว่าไทยควรเร่งพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับกากอุตสาหกรรม (Waste Traceability) ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเชื่อมโยงข้อมูลตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง ทั้งข้อมูลชนิดและปริมาณของเสีย การขนส่ง การรับของเสียเข้าสู่สถานประกอบการ และหลักฐานการบำบัด กำจัด หรือการนำกลับมาใช้ประโยชน์ โดยต่อยอดจากระบบรายงานและเอกสารกำกับการขนส่งกากอุตสาหกรรมที่มีอยู่แล้ว ให้สามารถตรวจสอบความสอดคล้องของข้อมูลระหว่างผู้ก่อกำเนิด ผู้ขนส่ง และผู้รับจัดการได้อย่างเป็นระบบ รวมทั้งสนับสนุนการวิเคราะห์ความผิดปกติและประเมินความเสี่ยง เพื่อให้หน่วยงานกำกับดูแลสามารถใช้ข้อมูลในการวางแผนตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายได้อย่างตรงจุด
นายชญานินทร์ โพธิวรคุณ กรรมการสถาบันรหัสสากล (GS1 Thailand) กล่าวว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมในการจัดการของเสียที่เกิดจากการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน โดยเฉพาะแบตเตอรี่จากยานยนต์ไฟฟ้า ระบบกักเก็บพลังงาน และแผงโซลาร์เซลล์ ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามการขยายตัวของการใช้พลังงานสะอาด
โดยผลิตภัณฑ์เหล่านี้ประกอบด้วยวัสดุหลายประเภทที่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ส่วนที่เหลือทิ้งต้องมีการจัดการกำจัดกากตามมาตรการด้านความปลอดภัยและสิ่งแวดล้อมอย่างเหมาะสม
ส.อ.ท. จึงเห็นโอกาสในการนำแนวคิด Digital Product Passport (DPP) หรือหนังสือเดินทางดิจิทัลของผลิตภัณฑ์ มาประยุกต์ใช้เป็นเครื่องมือเชื่อมโยงข้อมูลตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์ ตั้งแต่ข้อมูลผู้ผลิต ประเภทและองค์ประกอบของวัสดุ ข้อมูลด้านความปลอดภัย ไปจนถึงแนวทางการนำกลับมาใช้ประโยชน์และการจัดการเมื่อสิ้นสุดอายุการใช้งาน
“เราต้องมองให้ไกลกว่าการจัดการของเสียเมื่อผลิตภัณฑ์หมดอายุการใช้งาน เพราะหากเราสามารถรู้ข้อมูลสำคัญของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ต้นทาง เมื่อผลิตภัณฑ์นั้นกลายเป็นของเสีย ก็จะสามารถนำข้อมูลมาใช้ประเมินความเสี่ยง คัดแยก และเลือกวิธีจัดการที่เหมาะสมได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น” นายชญานินทร์กล่าว
ปัจจุบัน กำลังการผลิตติดตั้งโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์อยู่ที่ 1.5หมื่นเมกะวัตต์ คิดเป็นจำนวนแผงโซลาร์เซลล์ราว 42ล้านแผงและโครงการโซลาร์ภาคประชาชน 1ล้านครัวเรือนคาดว่าจะมีการใช้แผงโซลาร์เซลล์อีก 7-8ล้านแผงโดยแผงโซลาร์เซลล์มีอายุการใช้งาน 20-25ปีจำเป็นที่ภาครัฐต้องมีมาตรการรับมือกำจัดแผงโซลาร์เซลล์ที่หมดอายุแล้วเพื่อไม่ให้เป็นภาระลูกหลานและไม่สร้างปัญหาการส่งออกในอนาคต
ทั้งนี้ ส.อ.ท. เห็นว่าควรส่งเสริมความร่วมมือระหว่างกระทรวงอุตสาหกรรม กรมโรงงานอุตสาหกรรม GS1 Thailand ภาคอุตสาหกรรม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อศึกษาความเป็นไปได้ในการพัฒนาระบบ Digital Product Passport ที่เชื่อมโยงข้อมูลผลิตภัณฑ์เข้ากับข้อมูลการจัดการของเสีย โดยอาจเริ่มจากโครงการนำร่องในกลุ่มแบตเตอรี่และแผงโซลาร์เซลล์ใช้แล้ว ก่อนพิจารณาขยายผลสู่กลุ่มวัสดุและผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมประเภทอื่น
ส.อ.ท. เห็นว่าการยกระดับระบบจัดการกากอุตสาหกรรมของประเทศไทยจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน โดยภาครัฐมีบทบาทในการกำกับดูแลและบังคับใช้กฎหมาย ขณะที่ผู้ก่อกำเนิดและผู้รับจัดการของเสียต้องดำเนินธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบ และภาคอุตสาหกรรมควรมีส่วนร่วมในการพัฒนาเทคโนโลยีและมาตรฐานการจัดการที่เหมาะสม