“พาณิชย์”ช่วยศิลปิน คนทำเพลง รับมือละเมิดลิขสิทธิ์ยุค AI

กรมทรัพย์สินทางปัญญาช่วยศิลปิน คนทำเพลง รับมือการละเมิดลิขสิทธิ์ยุค AI ที่สามารถเลียนแบบเสียงและผลงานได้อย่างรวดเร็ว เพื่อให้สามารถดูแลสิทธิ์ และใช้ทรัพย์สินทางปัญญาสร้างโอกาสทางธุรกิจได้อย่างเหมาะสม แนะแนวทางป้องกัน ให้เริ่มตั้งแต่ยื่นจดแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ เพื่อให้มีหลักฐาน เก็บรายละเอียดกระบวนการสร้างสรรค์ไว้ให้ครบถ้วน เพื่อยืนยันหากมีข้อพิพาทในอนาคต

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า กรมพร้อมเดินหน้าสนับสนุนและเป็นที่ปรึกษาให้กับศิลปิน นักแต่งเพลง โปรดิวเซอร์ นักดนตรี คนทำเพลง และผู้สร้างสรรค์ ในการปกป้องสิทธิ์และบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาของตนเองอย่างครบวงจร เพื่อรับมือกับยุคที่เทคโนโลยี AI สามารถสร้างหรือเลียนแบบเสียงและผลงานได้อย่างรวดเร็ว ช่วยให้ผู้สร้างสรรค์รู้เท่าทันการเปลี่ยนแปลง สามารถดูแลสิทธิ์ของตนเอง ลดข้อพิพาท และต่อยอดทรัพย์สินทางปัญญาเป็นโอกาสทางธุรกิจได้อย่างเหมาะสม

ทั้งนี้ กรณีที่ศิลปินถูกบุคคลอื่นใช้ AI สร้างหรือเลียนแบบเสียง ข้อพิจารณาภายใต้กรอบกฎหมายลิขสิทธิ์ อาจต้องดูว่า AI ถูกนำไปใช้อย่างไร โดยมีการนำส่วนหนึ่งส่วนใดของผลงานที่ได้รับความคุ้มครองลิขสิทธิ์ไปใช้หรือไม่ เนื่องจากกฎหมายลิขสิทธิ์ให้ความคุ้มครองการแสดงออกทางความคิดที่ปรากฏเป็นผลงานที่เป็นรูปธรรม เช่น เนื้อร้อง ทำนอง หรือการบันทึกเสียง หากมีการทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาต ก็อาจเข้าข่ายละเมิดลิขสิทธิ์ได้ โดยหากพบการนำผลงานไปใช้กับ AI โดยไม่ได้รับอนุญาต ผู้สร้างสรรค์สามารถนำข้อเท็จจริงและหลักฐานที่เกี่ยวข้องมาปรึกษากรม เพื่อพิจารณาสิทธิ์และแนวทางดำเนินการที่เหมาะสมเป็นรายกรณีได้

สำหรับแนวทางการป้องกัน กรมขอแนะนำให้ผู้สร้างสรรค์ยื่นแจ้งข้อมูลงานลิขสิทธิ์ไว้กับกรม โดยข้อมูลจะถูกรวบรวมไว้ในฐานข้อมูลกลาง ช่วยให้ผู้ที่ต้องการนำงานเพลงไปใช้ประโยชน์สามารถค้นหาข้อมูลและติดต่อเจ้าของสิทธิ์ได้โดยตรง อีกทั้งยังสามารถใช้เป็นหลักฐานเบื้องต้นประกอบการยืนยันสิทธิ์ความเป็นเจ้าของและวันที่สร้างสรรค์ได้ โดยกรมมีระบบรับแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ออนไลน์ ผ่านทางเว็บไซต์ www.ipthailand.go.th ซึ่งช่วยอำนวยความสะดวกให้ผู้สร้างสรรค์สามารถแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ได้อย่างรวดเร็ว โดยไม่มีค่าใช้จ่าย

อย่างไรก็ตาม จะต้องเข้าใจว่า งานเพลง มีโครงสร้างทรัพย์สินทางปัญญาที่ซับซ้อนกว่างานสร้างสรรค์ประเภทอื่น โดยเพลงหนึ่งเพลงอาจเกี่ยวข้องกับสิทธิ์หลายส่วน ทั้งลิขสิทธิ์ประเภทงานดนตรีกรรม เช่น เนื้อร้อง ทำนอง และการเรียบเรียงเสียงประสาน รวมถึงลิขสิทธิ์ในสิ่งบันทึกเสียง เช่น ไฟล์เสียง และสื่อบันทึกเสียง โดยการคุ้มครองลิขสิทธิ์จะเกิดขึ้นทันทีเมื่อสร้างสรรค์ผลงานเสร็จ โดยไม่ต้องจดทะเบียนกับกรม โดยผู้สร้างสรรค์ควรจัดเก็บหลักฐานที่เกี่ยวข้องในกระบวนการสร้างสรรค์ไว้ให้ครบถ้วน เช่น ไฟล์ต้นฉบับ วันและเวลาที่สร้างผลงาน ร่างเนื้อร้องหรือทำนอง ไฟล์บันทึกเสียง รวมถึงหลักฐานการเผยแพร่ผลงานในช่องทางต่าง ๆ เพื่อช่วยยืนยันลำดับการสร้างสรรค์และข้อเท็จจริงหากเกิดข้อสงสัยหรือข้อพิพาทในอนาคต

ส่วนชื่อศิลปิน ชื่อวงดนตรี ชื่อในวงการ โลโก้ และสัญลักษณ์ประจำวง ก็อาจนำมายื่นจดทะเบียนในรูปแบบเครื่องหมายการค้าได้ หรือแม้แต่เสียงที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวก็อาจนำมาจดทะเบียนเป็นเครื่องหมายเสียงได้ ซึ่งนอกจากจะช่วยสร้างความชัดเจนและการจดจำในฐานะอัตลักษณ์ของศิลปินหรือวงดนตรีแล้ว ยังเป็นอีกแนวทางที่ช่วยวางแผนการบริหารจัดการทรัพย์สินทางปัญญาในยุคดิจิทัลที่เทคโนโลยี AI และ Deepfake สามารถสร้างหรือเลียนแบบเสียงและภาพลักษณ์ได้อย่างสมจริง โดยเฉพาะเมื่อศิลปินมีการต่อยอดชื่อ เสียง หรือสัญลักษณ์ไปสู่ธุรกิจอื่น อาทิ การจำหน่ายสินค้าที่ระลึกการให้บริการด้านความบันเทิง หรือการอนุญาตให้บุคคลอื่นใช้ชื่อหรือสัญลักษณ์ดังกล่าวในทางการค้า

ทางด้านประเด็นการสร้างตัวตนบนโลกออนไลน์ คือ การใช้ “#” (แฮชแท็ก, Hashtag) ซึ่งเป็นการใช้ข้อความสั้น ๆ สำหรับจัดกลุ่มเนื้อหาหรือติดตามกระแสในโซเชียลมีเดีย โดยการเป็นผู้ริเริ่มใช้แฮชแท็กก่อน ไม่ได้ทำให้เกิดสิทธิ์ความเป็นเจ้าของหรือมีสิทธิ์ผูกขาดในแฮชแท็กนั้นโดยอัตโนมัติ แต่หากข้อความดังกล่าวได้รับการจดทะเบียนเป็นเครื่องหมายการค้า ก็อาจมีประเด็นด้านสิทธิ์ในเครื่องหมายการค้าแยกต่างหาก และกรณีที่มีบุคคลอื่นสวมตัวตน หรือจงใจใช้ชื่อในวงการของศิลปินโดยไม่ได้รับความยินยอม หรือก็อปปี้นามแฝงในวงการ หากมีหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าการกระทำดังกล่าวทำให้เกิดความเสียหายหรือต้องเสื่อมเสียประโยชน์จากการใช้ชื่อเดียวกัน อาจมีประเด็นทางกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องนอกเหนือจากกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา เช่น ศิลปินอาจขอให้ศาลสั่งห้ามไม่ให้ใช้ชื่อนั้น ตามกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้ ทั้งนี้ ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและเงื่อนไขตามกฎหมายเป็นรายกรณี

กรมทรัพย์สินทางปัญญาพร้อมเคียงข้างศิลปินและคนทำเพลง โดยเปิดศูนย์ให้คำปรึกษาด้านทรัพย์สินทางปัญญา (IPAC) เพื่อตอบข้อสงสัยและให้คำแนะนำด้านทรัพย์สินทางปัญญาอย่างครบวงจร ทั้งการคุ้มครองสิทธิ์ การต่อยอดการใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ การบริหารจัดการสิทธิ์ การป้องปรามการละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา ตลอดจนการดำเนินการเมื่อเกิดข้อพิพาท ซึ่งหากคู่กรณีประสงค์ที่จะหาทางออกร่วมกัน กรมยังมีบริการระงับข้อพิพาทด้านทรัพย์สินทางปัญญา โดยมีผู้เชี่ยวชาญของกรมทำหน้าที่เป็นคนกลางช่วยให้คู่กรณีสามารถหาทางออกร่วมกันได้อย่างเหมาะสม ซึ่งผู้สนใจสามารถรับบริการต่าง ๆ ได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย ติดต่อสอบถามข้อมูลได้ที่ ชั้น 3 กรมทรัพย์สินทางปัญญา หรือ Facebook: IPAC หรือสายด่วน 1368