"สภาพัฒน์" ชำแหละผลกระทบลงทุน Data Center ในไทย

สภาพัฒน์ เปิดรายงานรับมือผลกระทบลงทุน Data Center ในไทย พร้อมตั้งโจทย์สำคัญ เช่น การใช้ทรัพยากรและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจในประเทศอาจมีจำกัด และการกำกับดูแลให้การลงทุนเติบโตอย่างยั่งยืน และสร้างประโยชน์ในประเทศ ได้จริงหรือไม่

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) หรือสภาพัฒน์ เปิดเผยรายงานพิเศษที่น่าสนใจ เรื่อง Data Center: เครื่องยนต์เศรษฐกิจดิจิทัล กับโจทย์การพัฒนาของไทย โดยระบุว่า Data Center เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่ทำให้บริการดิจิทัลในชีวิตประจำวันสามารถทำงานได้อย่างรวดเร็วและต่อเนื่อง และเริ่มมีบทบาทมากขึ้นในฐานะปัจจัยดึงดูดการลงทุน ที่ก่อให้เกิดการจ้างงาน ค่าจ้าง และจำนวนสถานประกอบการที่เพิ่มขึ้น

อย่างไรก็ดี การลงทุนดังกล่าว ได้มาพร้อมกับโจทย์สำคัญ เช่น 1.การใช้ทรัพยากรและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม 2.ผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจในประเทศอาจมีจำกัด 3.การกำกับดูแลให้การลงทุนเติบโตอย่างยั่งยืน และสร้างประโยชน์ในประเทศ

สภาพัฒน์ ระบุว่า การส่งเสริมการลงทุนด้าน Data Center ของไทย มีปัจจัยที่ควรคำนึงถึง ดังนี้

1. การมีส่วนร่วมของผู้ประกอบการไทย เนื่องจากไทยยังต้องพึ่งพาการนำเข้าอุปกรณ์สารสนเทศสำคัญ เช่น ชิปประมวลผล ขณะที่ผู้ประกอบการไทยที่ได้รับประโยชน์ส่วนใหญ่อยู่ในงานก่อสร้าง การพัฒนาที่ดิน และสาธารณูปโภค

2. กติกาการกำกับดูแล Data Center เนื่องจากไทยยังไม่มีหน่วยงานหลักที่ดูแลโครงการในภาพรวม และขาดมาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อม รวมถึงกฎหมายที่ครอบคลุมลักษณะเฉพาะของ Data Center แม้ภาครัฐจะเริ่มวางกลไกรองรับการลงทุน Data Center โดยจัดตั้งคณะอนุกรรมการจัดการพลังงานเพื่อรองรับการลงทุนและกลั่นกรองโครงการดาต้าเซ็นเตอร์ และดำเนินโครงการนําร่องการซื้อขายไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนในรูปแบบการทำสัญญาซื้อขายพลังงานไฟฟ้าได้โดยตรง (Direct Power Purchase Agreement) แต่รายละเอียดของหลักเกณฑ์ วิธีการประเมิน และกลไกการบังคับใช้ ยังอยู่ระหว่างการพัฒนา

ดังนั้น เพื่อให้การขยายตัวของ Data Center สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับประเทศไทย ควรจะต้องดำเนินการดังต่อไปนี้

1. เร่งพัฒนาระบบกำกับดูแล Data Center โดยจัดให้มีหน่วยงานหลัก ประสานงานและติดตามโครงการ รวมทั้งนำการประเมินสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์ (Strategic Environmental Assessment: SEA) มาใช้ ควบคู่กับการปรับปรุงกฎหมายและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องให้สอดคล้องกับลักษณะเฉพาะของ Data Center

2. สร้างโอกาสให้ผู้ประกอบการไทยเข้าสู่ห่วงโซ่มูลค่าของ Data Center กำหนดสัดส่วนการใช้สินค้า บริการ และแรงงานภายในประเทศ สนับสนุนการจับคู่ธุรกิจ ตลอดจนยกระดับมาตรฐานสินค้าและบริการ และพัฒนาทักษะแรงงานให้สอดคล้องกับความต้องการของอุตสาหกรรม

3. เปิดให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วนร่วมในการวางแผนและพิจารณาโครงการ พร้อมกำหนดกลไกติดตามผลกระทบและมาตรการเยียวยา

4. ส่งเสริมการใช้พลังงานและทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ สนับสนุนให้ผู้ประกอบการเพิ่มสัดส่วนการใช้พลังงานหมุนเวียน และนำเทคโนโลยีที่ช่วยลดการใช้ไฟฟ้าและน้ำมาใช้ รวมทั้งกำหนดเป้าหมายการใช้พลังงาน และน้ำที่ชัดเจน

นายดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการสภาพัฒน์ กล่าวว่า ก่อนหน้านี้ ประเทศไทยได้ระงับการส่งเสริมการลงทุน Data Center ไประยะหนึ่ง และได้มีการกำหนดเงื่อนไข เพื่อให้การเข้ามาลงทุนธุรกิจดังกล่าวในประเทศเป็นการลงทุนที่มีประสิทธิภาพ โดยไม่ส่งผลกระทบต่อการใช้ทรัพยากรของภาคส่วนต่าง ๆ ทั้งภาคครัวเรือน และภาคอุตสาหกรรมในประเทศ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการใช้ไฟฟ้า การใช้น้ำ เป็นต้น

ที่ผ่านมา เราพยายามดูข้อมูลที่หลากหลาย คุยกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทั้ง สทนช. ที่ดูเรื่องสมดุลน้ำ คุยกับกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติฯ ดูผลกระทบสิ่งแวดล้อม เพื่อกำหนดเงื่อนไขทำให้ธุรกิจ Data Center ไม่กระทบกับภาคธุรกิจในประเทศมากนัก และมีวิธีการลดผลกระทบลงได้ เลขาธิการสภาพัฒน์ ระบุ

ขณะเดียวกัน อาจต้องพิจารณาลงลึกไปถึงโมเดลของธุรกิจด้วยว่าเป็นอย่างไร เพราะการจะเข้ามาลงทุน Data Center ต้องสร้างประโยชน์ต่อเศรษฐกิจไทยด้วย ไม่ใช่แค่เกิดประโยชน์ในช่วงแรกที่เริ่มก่อสร้างเท่านั้น แต่หลังจากดำเนินการแล้วเสร็จ จะต้องสามารถสนับสนุนการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศได้ด้วย

นายดนุชา กล่าวว่า ได้ทำเรื่องเสนอต่อนายกรัฐมนตรี เพื่อพิจารณาแต่งตั้งคณะกรรมการนโยบายการประกอบกิจการดาต้าเซ็นเตอร์ ไปแล้ว ซึ่งคาดว่าจะมีการลงนามแต่งตั้งได้ในเร็ว ๆ นี้ โดยคณะกรรมการฯ ชุดนี้ จะเข้ามาทำหน้าที่พิจารณาหลักเกณฑ์ที่จะมาใช้กำกับการลงทุน Data Center ในไทย เพื่อให้เกิดการลงทุนที่มีประสิทธิภาพมากที่สุด เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า ธุรกิจ Data Center ใช้น้ำ-ไฟฟ้าค่อนข้างสูง ขณะเดียวกัน ธุรกิจ Data Center ไม่ได้มาขออนุญาตจาก BOI เพียงแห่งเดียว เพราะบางอย่าง เขาก็ไม่ได้ต้องการขอรับส่งเสริมการลงทุน ทำให้สามารถไปขอใบอนญาตจากหน่วยงานอื่นได้ เช่น ขอใบอนุญาตให้บริการด้านดิจิทัล จาก กสทช. แต่ที่สำคัญคงต้องมาดูมาตรการที่จะช่วยลดผลกระทบในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะการใช้ทรัพยากรในประเทศ

การใช้ทรัพยากรของธุรกิจนี้ ย่อมมีผลกระทบต่อภาคส่วนอื่นด้วย โดยเฉพาะเรื่องน้ำ ในภาคครัวเรือน ส่วนเรื่องไฟฟ้า การแก้ปัญหาไม่ยาก แต่เรื่องน้ำ เป็นปัญหาใหญ่ เพราะกระทบหลายภาคส่วน ทั้งภาคครัวเรือน และภาคอุตสาหกรรมที่มีความจำเป็นต้องใช้น้ำ ดังนั้นต้องดูหลายมุม อยู่ระหว่างทำหลักเกณฑ์ขึ้นคงต้องมาพิจารณากันว่า ในช่วงถัดไป ถ้าจะต้องมีธุรกิจนี้ (Data Center) จะต้องมีมาตรการอะไรบ้าง ทั้งพวกที่ทำไปแล้ว ควรต้องมีมาตรการกำกับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติ และผลกระทบอย่างไรด้วย ตอนนี้อยู่ระหว่างดำเนินการผมในฐานะฝ่ายเลขานุการ ได้ทำเรื่องเสนอนายกฯ ไปแล้ว คาดว่าจะพิจารณาลงนามในเร็ว ๆ นี้ นายดนุชา ระบุ