ธนาคารแห่งประเทศไทยประกาศแพ็กเกจมาตรการปิดช่องโหว่เศรษฐกิจเทาในไตรมาสสุดท้ายของปี ครอบคลุมทั้งการกำหนดให้ผู้ฝากเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทต้องแสดงที่มาของเงิน การเฝ้าระวังรูปแบบซื้อทองดิจิทัล และการตรวจสอบธุรกรรม USDT ปริมาณสูงร่วมกับ ก.ล.ต. มาตรการก่อนหน้าพิสูจน์แล้วว่ามีความผิดปกติเพราะการถอนเงินสดขนาดใหญ่ลดลง 35% และปริมาณทองที่ซื้อขายจริงรายเดือนดิ่งจาก 4,000 กิโลกรัมเหลือราว 700 กิโลกรัม
นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยแนวทางปฏิบัติใหม่ระหว่างกล่าวปาฐกถาในโครงการพัฒนาศักยภาพนักข่าวเศรษฐกิจขั้นสูง 2569 ว่า ธปท. จะเดินหน้าอุดรูรั่วเศรษฐกิจเทาอย่างต่อเนื่องหลายแนวรบพร้อมกัน "มาตรการที่เรากำลังดำเนินการไม่ใช่การแก้ปัญหาระยะสั้น แต่ต้องใช้ยุทธศาสตร์คู่ขนานหลายด้านอย่างต่อเนื่อง" ผู้ว่าวิทัยกล่าว
ปิดวงจรเงินสดสองทาง
มาตรการไตรมาส 4 เป็นการต่อยอดจากข้อกำหนดในเดือนเมษายนที่กำหนดให้ผู้ถอนเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทต้องชี้แจงเหตุผลที่ไม่อาจใช้โอนผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์หรือเช็กแทนได้ มาตรการดังกล่าวส่งผลให้ยอดถอนเงินสดขนาดใหญ่ลดลง 35% ทั่วประเทศ แต่ยังเหลือช่องด้านการฝาก คราวนี้ ธปท. จะปิดวงจรด้วยการบังคับให้ผู้ฝากเงินสดตั้งแต่ 5 ล้านบาทขึ้นไปแสดงที่มาของเงินในระดับเดียวกัน
นอกจากนี้ ธปท. ยังอยู่ระหว่างพิจารณากลไกติดตามการแลกธนบัตรมูลค่าสูง โดยเฉพาะพฤติกรรมที่นำธนบัตร 1,000 บาทปริมาณมากมาแลกเป็นธนบัตรย่อย 100 หรือ 500 บาทโดยไม่มีเหตุผลทางธุรกิจรองรับ ซึ่งเป็นรูปแบบที่พบในกิจกรรมการเงินสีเทา
ทองคำกายภาพล่มสลาย หลังปิดช่องซื้อดิจิทัล
ด้านการค้าทองคำ ธปท. ออกกฎให้ธนาคารพาณิชย์รายงาน ปปง. ทันทีเมื่อพบรูปแบบที่น่าสงสัย โดยเฉพาะการซื้อทองผ่านแอปพลิเคชันในช่วงเช้าแล้วรับทองกายภาพจากร้านในช่วงบ่ายของวันเดียวกัน ผลของมาตรการดังกล่าวเป็นที่ประจักษ์ชัด ปริมาณการรับทองกายภาพรายเดือนร่วงจากเฉลี่ย 4,000 กิโลกรัมเหลือประมาณ 700 กิโลกรัม สะท้อนว่าช่องทางการค้าผิดปกติถูกบีบให้แคบลงอย่างมีนัย
ตรวจ USDT ร่วม ก.ล.ต. ส่งสำนวนฟันกฏหมาย
ประเด็นที่ตลาดคริปโตต้องจับตาคือการที่ ธปท. ผนึกกำลังกับสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ซึ่งมีอำนาจกำกับสินทรัพย์เสมือนโดยตรง เปิดปฏิบัติการตรวจสอบเชิงลึกธุรกรรม stablecoin ปริมาณสูง โดยมุ่งเน้นที่ Tether (USDT) เป็นหลัก
แบบจำลองวิเคราะห์ข้อมูลที่ทีมตรวจสอบร่วมพัฒนาขึ้น ระบุพฤติกรรมในกลุ่มธุรกรรม USDT บางส่วนที่มีลักษณะซุกซ่อนตัวผู้ถือครองหรือหลีกเลี่ยงช่องทางโอนเงินในประเทศอย่างจงใจ โดยผลการตรวจสอบถูกส่งต่อให้ ก.ล.ต. ดำเนินมาตรการทางวินัยและบังคับใช้กฎหมายต่อไป
ควบคู่กันนั้น ธปท. ยังสั่งการให้ธนาคารพาณิชย์ทุกแห่งเข้มงวด KYC ตั้งแต่ขั้นเปิดบัญชี เพื่อตัดโอกาสการสร้างบัญชีม้าของเครือข่ายพนันออนไลน์ ปัจจุบัน บัญชีความเสี่ยงสูงที่เชื่อมโยงกับแก๊งพนันดิจิทัลถูกอายัดไปแล้วนับพันบัญชี
ภาพรวมที่เกิดขึ้นบ่งชี้ว่า ธปท. กำลังนำหลักฐานเชิงพฤติกรรม ไม่ใช่แค่ตัวเลขธุรกรรม มาเป็นฐานในการออกแบบมาตรการกำกับดูแล แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับข้อเสนอแนะของ IMF ในงานวิจัยที่เพิ่งเผยแพร่ในสัปดาห์เดียวกัน ซึ่งชี้ว่า stablecoin มีศักยภาพเร่งการแห่ถอนตัวออกจากสกุลเงินท้องถิ่นในช่วงที่ตลาดอยู่ภายใต้แรงกดดัน และแนะให้หน่วยงานกำกับดูแลพร้อมจำกัดธุรกรรมขนาดใหญ่ผิดปกติในภาวะฉุกเฉิน สำหรับผู้ประกอบการที่ใช้ USDT ในธุรกรรมที่ถูกกฎหมาย สัญญาณที่ควรติดตามคือแนวปฏิบัติที่ ก.ล.ต. จะออกตามมาหลังได้รับสำนวนจาก ธปท. ซึ่งจะเป็นตัวกำหนดขอบเขตที่ชัดเจนว่าธุรกรรมแบบใดจะถูกมองว่าต้องสงสัยในระบอบใหม่