พลาสติกชีวภาพ สินค้าตอบโจทย์ความยั่งยืน ไทยได้เปรียบ มีวัตถุดิบผลิตเพียบ

สนค.เผยพลาสติกชีวภาพ เป็นสินค้าที่มีโอกาสในฐานะวัสดุทางเลือกที่ตอบโจทย์ความยั่งยืนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และยังแข่งได้กับพลาสติกที่ได้จากปิโตรเคมี ชี้ไทยมีจุดแข็ง มีวัตถุดิบทางการเกษตรที่สมบูรณ์ ทั้งมันสำปะหลัง อ้อย และข้าวโพด สามารถต่อยอดมาผลิตพลาสติกชีวภาพมูลค่าสูง และช่วยเพิ่มรายได้ให้กับเกษตรกรได้

นายนันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า ความผันผวนของราคาพลังงานจากสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางตั้งแต่ช่วงต้นปี 2569 ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติปรับตัวสูงขึ้นต่อเนื่อง กระทบต้นทุนการผลิตเม็ดพลาสติกจากปิโตรเคมี ทำให้ราคาพลาสติกทั่วไปพุ่งสูงขึ้นกว่าร้อยละ 30–70 ขณะที่พลาสติกชีวภาพ (Bioplastics) ซึ่งใช้วัตถุดิบจากภาคการเกษตร มีราคาค่อนข้างคงที่ ดังนั้น พลาสติกชีวภาพจึงได้รับความสนใจเพิ่มขึ้น ในฐานะวัสดุทางเลือกที่ตอบโจทย์ด้านความยั่งยืนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

สำหรับพลาสติกชีวภาพแบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ 1.พลาสติกที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ (Certified Compostable Bioplastic) ซึ่งสามารถย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ และ 2.พลาสติกชีวฐาน (Bio-based Plastic) ซึ่งสามารถใช้ทดแทนพลาสติกทั่วไปได้ โดยประเทศไทยมีความได้เปรียบจากการเป็นฐานการผลิตวัตถุดิบทางการเกษตรที่สำคัญของโลก โดยเฉพาะมันสำปะหลัง ที่ไทยเป็นผู้ส่งออกอันดับ 1 ของโลก และเป็นผู้ผลิตอันดับ 3 ของโลก รองจากไนจีเรียและสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก

ทั้งนี้ แม้ไทยจะเป็นผู้ส่งออกมันสำปะหลังรายสำคัญของโลก แต่ในช่วง 2566-2568 มูลค่าการส่งออกมันสำปะหลังเฉลี่ยต่อตันของไทยมีแนวโน้มลดลง โดยในปี 2566 มีมูลค่าการส่งออกเฉลี่ย 14,704 บาทต่อตัน เพิ่มขึ้นเป็น 16,974 บาทต่อตัน ในปี 2567 และลดลงเหลือเพียง 11,515 บาทต่อตัน ในปี 2568 ทำให้อัตราการเติบโตเฉลี่ยต่อปีในช่วง 3 ปีที่ผ่านมาลดลง ร้อยละ 11.5 สะท้อนให้เห็นว่าไทยยังคงพึ่งพาการส่งออกวัตถุดิบขั้นต้นเป็นหลัก และยังไม่ได้สร้างมูลค่าเพิ่มจากการแปรรูปได้อย่างเต็มศักยภาพ


ขณะเดียวกัน เมื่อพิจารณาราคามันสำปะหลัง ในปี 2568 หัวมันสำปะหลังสดมีราคาเฉลี่ยเพียง 1.71 บาทต่อกิโลกรัม ขณะที่การแปรรูปเป็นแป้งมันดิบจะมีราคาส่งออกเฉลี่ย 14.41 บาทต่อกิโลกรัม และจากงานวิจัย เรื่อง “Development of Bioplastics from Cassava toward the Sustainability of Cassava Value Chain in Thailand” ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พบว่า การนำมันสำปะหลังมาแปรรูปเป็นพลาสติกชีวภาพประเภท PLA/TPS Blend (พลาสติกชีวภาพที่ผสมระหว่างพลาสติกชีวภาพที่สกัดมาจากพืช (Polylactic Acid: PLA) และเทอร์โมพลาสติกสตาร์ช (Thermoplastic Starch: TPS) ที่มาจากมันสำปะหลัง) สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มได้สูงกว่าวัตถุดิบถึง 14.8–22 เท่า โดยมีราคาประมาณ 2.23–2.50 เหรียญสหรัฐต่อกิโลกรัม หรือราว 80–90 บาทต่อกิโลกรัม

นายนันทพงษ์กล่าวว่า มูลค่าเพิ่มของสินค้า ไม่ได้เกิดขึ้นที่สินค้าเกษตรขั้นต้น แต่เกิดในขั้นการแปรรูปและอุตสาหกรรมปลายน้ำ แม้ปัจจุบันพลาสติกชีวภาพจะมีสัดส่วนเพียงประมาณร้อยละ 0.5 ของการผลิตพลาสติกทั่วโลกที่มีปริมาณรวมกว่า 431 ล้านตันต่อปี แต่ตลาดมีแนวโน้มเติบโตเร็วจากกระแสเศรษฐกิจสีเขียว มาตรการด้านสิ่งแวดล้อม และความต้องการลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล โดย European Bioplastics ตัวแทนกลุ่มผู้ค้าสำหรับอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพในยุโรป คาดการณ์ว่ากำลังการผลิตพลาสติกชีวภาพทั่วโลกจะเพิ่มขึ้นจาก 2.31 ล้านตันในปี 2568 เป็น 4.69 ล้านตันในปี 2573 หรือเติบโตเฉลี่ยประมาณร้อยละ 15 ต่อปี

“ไทยไม่ได้เป็นเพียงผู้ผลิตวัตถุดิบสำคัญทางการเกษตร แต่มีโอกาสที่จะพัฒนาก้าวสู่การเป็นฐานการผลิตอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพที่สำคัญของโลก ซึ่งไม่เพียงตอบโจทย์ด้านสิ่งแวดล้อม แต่เป็นโอกาสในการยกระดับสินค้าเกษตรขั้นต้น ทั้งมันสำปะหลัง อ้อย ข้าวโพด ไปสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง ช่วยสร้างรายได้และความมั่นคงทางเศรษฐกิจให้เกษตรกร ผ่านการพัฒนาอุตสาหกรรมชีวภาพแบบครบวงจรภายในประเทศ และเป็นการเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันของไทยที่สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจสีเขียวของโลก”นายนันทพงษ์กล่าว

นายชานนทร์ พันธุสินธุ นายกสมาคมอุตสาหกรรมพลาสติกชีวภาพไทย กล่าวว่า กำลังการผลิตพลาสติกชีวภาพของไทยในอนาคตมีโอกาสที่จะเติบโตเป็นอันดับ 2 ของโลก รองจากจีน เนื่องจากแนวโน้มการลงทุนของภาคเอกชนทั้งไทยและต่างประเทศที่ขยายตัวต่อเนื่อง คาดว่าภายในปี 2571 ไทยจะมีกำลังการผลิตพลาสติกชีวภาพประมาณ 400,000 ตันต่อปี และเห็นว่าไทยควรมีการกำหนดมาตรฐานสัดส่วนขั้นต่ำในการใช้พลาสติกชีวฐาน (Bio-based Bioplastic) ภาคสมัครใจ (Voluntary Standard) เพื่อใช้เป็นแนวปฏิบัติภายในประเทศ ตลอดจนสนับสนุนการพัฒนาและการใช้ผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมกับพลาสติกที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ (Certified Compostable Bioplastic) มากขึ้น อาทิ ฟิล์มคลุมดิน แก้วพลาสติก และแคปซูลกาแฟ เพื่อสร้างตลาดรองรับภายในประเทศและช่วยเชื่อมโยงประโยชน์จากอุตสาหกรรมสู่ภาคเกษตรได้อย่างเป็นรูปธรรม