มะแขว่น (หรือที่คนเหนือเรียกว่า บ่าแขว่น หรือ มะแข่น) ถือเป็นราชาแห่งเครื่องเทศล้านนาที่มีประวัติศาสตร์ผูกพันกับวิถีชีวิตและวัฒนธรรมการกินของคนภาคเหนือมาอย่างยาวนาน รสชาติของมะแขว่น เป็นเครื่องเทศที่ให้ความเผ็ด มีชาลิ้นเล็กน้อย ไม่เท่ากับหม่าล่า แต่เป็นพืชในตระกูลเดียวกัน
อนุรักษ์มะแขว่น พืชกำลังถูกลืม
และด้วยวิถีชีวิตที่เปลี่ยนไป ทำให้เครื่องเทศ ชนิดนี้ กำลังจะถูกลืม จำเป็นที่จะต้องอนุรักษ์เอาไว้ โดยทางจังหวัดน่านแหล่งพบมะแขว่นที่มีกลิ่นหอมและรสชาติดีที่สุด ได้มีการจัดงาน “วันมะแข่นหอมรสดี วิถีชนเผ่า” แต่ที่พามารู้จักในวันนี้ เป็นหนึ่งในผู้ประกอบการที่นำมะแขว่น มาแปรรูปผ่านนวัตกรรมสมัยใหม่ เพื่อเตรียมยกระดับมะแขว่นให้ทั่วโลกได้รู้จักในฐานะเครื่องเทศ ตัวแทนความเผ็ด จากประเทศไทย
ครั้งแรก นำมะแขว่น ออกมาในรูป ซอสแบบฝรั่ง
ไอริณ ทวีเกื้อกูลกิจ CEO บริษัท ชิมไทย จำกัด เจ้าของซอสมะแขว่น ภายใต้แบรนด์ MAKVAN (แม็คแวน) เล่าว่า บริษัทของเราได้นำพืชที่กำลังจะถูกลืมกลับมาให้ทำให้คนทั่วโลกได้รู้จัก เมื่อวันหนึ่งมะแขว่นกำลังจะถูกตัดทิ้ง เพื่อปลูกพืชอายุสั้นที่ให้ผลผลิตที่เร็วกว่า และได้ผลตอบแทนที่มากกว่า ซึ่งถ้าวันหนึ่งมะแขว่น พืชที่หลายคนคุ้นเคยจะหายไปจากประเทศไทย เป็นที่น่าเสียดาย ด้วยเหตุนี้ วันนี้ เราได้นำมะแขว่นไทยมาให้คนไทย และคนทั่วโลกได้รู้จัก ผ่านนวัตกรรมการผลิต ที่ออกมาในรูปแบบของผลิตภัณฑ์ปรุงรส และซอสต่างๆ ภายใต้แบรนด์แม็คแวน
และล่าสุดผลิตภัณฑ์ ซอสมะแขว่นของเราได้รับรางวัล ชนะเลิศโครงการสร้างสรรค์มูลค่าเพิ่มสินค้าเกษตรนวัตกรรมสู่ตลาดสากล หรือ Agri Plus Award 2026 จัดโดยกรมการค้าต่างประเทศ กระทรวงพาณิชย์ ปัจจุบันได้พัฒนาผลิตภัณฑ์มะแขว่น ให้มาอยู่ในซอสต่างๆ รวมถึงเครื่องปรุงรสอย่าง เกลือ เป็นต้น โดยบริษัทได้ใช้เวลาในการพัฒนาผลิตภัณฑ์แม็คแวน “มะแขว่น” มามากกว่า 2 ปี ตั้งแต่ปี 2567 จนได้ซอสและเครื่องปรุงรสที่ส่วนผสมของมะแขว่น
ข้อดี มะแขว่น เมื่อเทียบกับหม่าล่า และวาซาบิ
ข้อดีของมะแขว่น เหมาะกับคนที่ชื่นชอบการกินหม่าล่า แต่ไม่อยากชาลิ้น หรือ ชอบรสชาติวาซิบิ แต่ไม่ชอบอาการแสบขึ้นจมูก มะแขว่นจะเป็นทางเลือกที่ดี มะแขว่นของเรากินไปแล้วไม่ชาลิ้นเหมือนหม่าล่า หรือ แสบขึ้นจมูกแบบวาซาบิ มะแขว่นให้รสชาติความเผ็ด แต่จะไม่ได้เผ็ดมาก เหมาะกับคนที่อยากกินเผ็ด แต่ไม่ได้รสจัด หรือ ความเผ็ดที่ร้อนแรง ก็สามารถกินมะแขว่นได้
ที่ผ่านมาได้นำผลิตภัณฑ์เครื่องปรุงรส และซอสส่วนผสมของมะแขว่น “แม็คแวน” ไปให้ต่างชาติได้ลิ้มลอง จากการออกงานแสดงสินค้าหลายแห่งทั้งในและนอกประเทศ และ การส่งให้เชฟโรงแรมดัง และร้านอาหาร ภัตตาคาร หลายแห่ง เชฟหลายๆ คน ชื่นชอบ รวมถึงต่างชาติ หรือ คนไทยได้ชิมต่างก็ชื่นชอบ เพราะรู้สึกว่า รสชาติไม่ได้เผ็ดมาก และ มีความกลมกล่อม และข้อดีของมะแขว่น ยังมีสารอาหารสำคัญหลายอย่าง ที่ดีต่อสุขภาพ โดยเฉพาะการยับยั้งการเกิดแบคทีเรีย ภายในร่างกาย เป็นต้น
มะแขว่น กลายเป็นความหวังของเกษตกรอีกครั้ง
สำหรับเกษตรกรที่ปลูกมะแขว่น ในประเทศไทย มีอยู่ทางภาคเหนือ เช่น จังหวัดน่าน เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน ลำพูน ลำปาง ฯลฯ เดิมเป็นพืชที่ขึ้นเองตามธรรมชาติ และไม้ยืนต้น เดิมเกษตรกรที่ปลูกมะแขว่นขายจะมีไม่มาก เพราะความต้องการมีไม่เยอะ หันไปปลูกพืชอื่นๆที่ขายง่ายกว่า และให้ผลผลิตที่เร็วกว่า แต่ต่อมาพอได้มีการนำมะแขว่นมาแปรรูป ทำให้ความต้องการมีมากขึ้น เกษตรกรบางส่วน เริ่มหันมาปลูก แต่ต้องใช้เวลาถึง 3 ปี กว่าจะเก็บผลผลิตออกมาจำหน่ายได้ ราคามะแขว่นในปัจจุบันเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัว ซึ่งเราเองก็ดีใจที่ช่วยรักษาพืชเครื่องเทศแบบไทยๆ ที่กำลังจะถูกลืม ได้กลับมามีคุณค่า และมีราคาเพิ่มขึ้น เกษตรกรจะมีได้มีรายได้เพิ่มขึ้นด้วย
ในส่วนของแม็คแวน มะแขว่น ปัจจุบันมีนำไปวางจำหน่ายในซุปเปอร์มาร์เก็ตชั้นนำ หลายแห่ง และส่งออกไปต่างประเทศ สหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย ฯลฯ ซึ่งตลาดต่างประเทศมีจำหน่ายในช่องทางออนไลน์ อย่าง แพลตฟอร์มอะเมซอน ฯลฯ
อยากเห็นมะแขว่น ตัวแทนเครื่องเทศรสเผ็ดจากไทย
“ความคาดหวังของเรา คือ ต้องการผลักดันผลิตภัณฑ์มะแขว่นของเราไปต่างประเทศ ให้ต่างชาติได้รู้จัก มะแขว่น เหมือนที่รู้จัก หมาล่า ตัวแทนความเผ็ดจากประเทศจีน หรือ วาซาบิ ตัวแทนความเผ็ดจากประเทศญี่ปุ่น ซึ่งมะแขว่น เหมือนเป็นตัวแทนความเผ็ดจากประเทศไทย นั่นคือความคาดหวังที่เราอยากจะให้เป็น ในอนาคต ซึ่งจะไปได้ถึงจุดนั้นไหม ก็คงจะต้องใช้เวลา ซึ่งถ้ามันถึงเวลานั้นจริง ไม่ได้แค่ชื่อเสียงของประเทศ แต่ยังได้ช่วยเหลือเกษตรกรผู้ปลูกมะแขว่น มีรายได้ด้วย”
ประสบการณ์ปรึกษาสร้างแบรนด์อาหาร
ยกระดับ “วัตถุดิบเครื่องเทศไทย”
ไอริน เล่าว่า เดิมตนเองทำอาชีพ เป็นที่ปรึกษาด้านแบรนด์ดิ้ง และมาร์เก็ตติ้งให้กับธุรกิจอาหาร ฟู้ดมาร์เก็ตติ้ง มากว่า 19 ปี และด้วยความหลงไหลในเรื่องของ วัตถุดิบไทย โดยเฉพาะเครื่องเทศ ก็จะศึกษาเรื่องของวัตถุดิบ เครื่องเทศแบบไทย ๆ มาตลอด 19 ปี ก็ได้นำความรู้ และประสบการณ์ที่ทำงานตรงนี้ มาใช้ กับ แม็คแวน และ ผลิตภัณฑ์ตัวแรกของเรา คือ ผลิตภัณฑ์ส่วนผสมของเครื่องเทศที่กำลังจะถูกลืมอย่าง “มะแขว่น”
ทั้งนี้ หลังจากนี้ ถ้าเราประสบความสำเร็จ ในแม็คแวน มะแขว่น มีแผนที่จะนำวัตถุดิบ ส่วนผสมแบบไทยๆ ที่กำลังจะถูกลืม ตัวอื่นๆ มาพัฒนา เพื่อผ่านนวัตกรรมใหม่ เช่น แห้ว หรือ สับปะรด โดยตั้งใจที่จะทำงานร่วมกับชุมชน ไม่ว่าจะเป็นแห้วที่สุพรรณบุรี หรือ สับปะรดที่ประจวบคีรีขันธ์ เป็นต้น ความตั้งใจของ บริษัท ที่ต้องการยกระดับผลิตภัณฑ์ชุมชน ให้เติบโตไปพร้อมกับเรา โดยจะอาศัยประสบการณ์ในการทำงานของเรา ทั้งแบรนด์ดิ้ง หรือ มาร์เก็ตติ้ง ทั้งในประเทศ และต่างประเทศ มาใช้กับการทำงานตรงนี้ เพื่อไปสู่ตลาดโลกให้ได้
ไอริน พูดถึงความสำเร็จ ในครั้งนี้ ว่า เนื่องจากผลิตภัณฑ์ของเรามีความเป็นไทย เป็นวัตถุดิบ เครื่องเทศแบบไทยๆ ดังนั้น โครงการ กระทรวงพาณิชย์ อย่าง Thai Select ช่วยเราได้มากเลย เวลาคนที่เห็น เครื่องหมาย Thai Select ก็จะหยิบเลย โดยไม่ลังเล ที่ผ่านมา ต้องยอมรับว่าที่เรามาถึงตรงนี้ได้ ก็เพราะ Thai Select และมีหน่วยงานอื่นๆ กระทรวงอุตสาหกรรม ดีพร้อม หรือ เอ็นไอเอ ก็มีส่วนช่วยเราให้มาถึงวันนี้ ได้
สำหรับ “ชิมไทย” เป็นบริษัทที่นำวัตถุดิบ และเครื่องเทศแบบไทยที่กำลังจะถูกลืม มาพัฒนาโดยนำนวัตกรรมใหม่ มาใช้ เพื่อยกระดับวัตถุดิบ และเครื่องเทศแบบไทยๆ ให้เป็นที่รู้จักในระดับโลก ผ่านประสบการณ์การงานด้านแบรนด์ดิ้งและมาร์เก็ตติ้งกว่า 19 ปี มาใช้ทำงานร่วมกับชุมชน เพื่อสร้างรายได้ ที่ยังยื่นให้กับชุมชน ต่อไป
ติดต่อ โทร.09-3619-9493
Facebook : chimthai.asia
