การแพร่ระบาดของ “ปลาหมอคางดำ” กำลังกลายเป็นประเด็นที่เกษตรกรในหลายจังหวัดเผชิญและขอให้รัฐบาลดำเนินการแก้ไข เพื่อดูแลระบบนิเวศและรายได้ของคนตัวเล็กตัวน้อย *ล่าสุดนายณัฐชา บุญไชยอินสวัสดิ์ สส.พรรคประชาชน พร้อมด้วย สส.พรรคประชาชนในจังหวัดที่ได้รับผลกระทบจากปลาหมอคางดำ ได้รับเรื่องร้องเรียนจากเครือข่ายเกษตรกร 19 จังหวัด ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการแพร่ระบาดของปลาหมอคางดำเมื่อวานนี้ (14 พ.ค.69)*
หลักฐานทางพันธุกรรมที่ชี้ชัด
แต่อีกด้านหนึ่งนักวิจัยไทยได้ก้าวหน้าไปอีกขั้น ด้วยการใช้ “DNA” เป็นเครื่องมือไขความจริงถึงที่มาและเส้นทางการแพร่กระจายของปลาชนิดนี้
โดยงานวิจัยของ *“ดร.พรเทพ พรรณรักษ์”* และคณะจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Aquaculture Reports (Volume 48, 15 July 2026) ได้วิเคราะห์ตัวอย่างปลาหมอคางดำกว่า 466 ตัวจาก 20 พื้นที่ทั่วประเทศ พบว่าปลาทั้งหมดเป็นชนิดย่อยเดียวกันคือ Sarotherodon melanotheron melanotheron ซึ่งมีถิ่นกำเนิดจากแอฟริกาตะวันตก แต่สิ่งที่น่าสนใจคือการตรวจพบ **แฮพลอไทป์** ชุดของรูปแบบดีเอ็นเอที่แตกต่างกันบนโครโมโซมเดียวกันมีถึง 19 รูปแบบ แสดงให้เห็นว่าปลาหมอคางดำในไทยมีความหลากหลายทางพันธุกรรมไม่ได้มาจากแหล่งเดียว หากแต่เกิดจากการนำเข้าหลายครั้ง หลายพื้นที่
สมุทรสงครามไม่ใช่ต้นตอเดียว
แม้สมุทรสงครามจะเป็นจังหวัดแรกที่พบการระบาด แต่ DNA ชี้ชัดว่าพื้นที่อื่น เช่น ประจวบคีรีขันธ์ และสุราษฎร์ธานี มีรูปแบบพันธุกรรมเฉพาะของตนเอง ไม่สอดคล้องกับการแพร่กระจายตามธรรมชาติ แต่สะท้อนถึงการนำเข้าหรือปล่อยซ้ำจากหลายแหล่ง
มนุษย์คือผู้ขับเคลื่อนการแพร่กระจาย
การพบแฮพลอไทป์ หรือลักษณะเหมือนกันในพื้นที่ห่างกันหลายร้อยกิโลเมตร ยืนยันว่าการแพร่กระจายไม่ได้เกิดขึ้นเอง แต่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นการปล่อยปลาโดยไม่ตั้งใจ หรือการค้าปลาสวยงามที่หลุดรอดสู่ธรรมชาติ
บทเรียนสำคัญ
การตรวจ DNA ครั้งนี้จึงเป็นหลักฐานย้ำเตือนว่างานวิจัยที่ได้ทำไปนั้นเดินมาถูกทางเพราะสามารถตอบคำถามที่สังคมสงสัยมานานว่า ปลาหมอคางดำไม่ได้มาจากการนำเข้าครั้งเดียว แต่เกิดจากหลายแหล่ง หลายครั้ง และมนุษย์คือปัจจัยหลักในการแพร่กระจาย เรื่องนี้สะท้อนว่าการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมยุคใหม่ ต้องอาศัยทั้งวิทยาศาสตร์ นโยบาย และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน
แต่ไทยควรปรับมุมมองต่อปลาหมอคางดำสามารถต่อยอดสู่สินค้าชุมชนที่มีมูลค่าเพิ่ม และหากมีการจัดการอย่างเป็นระบบ ปลาหมอคางดำอาจกลายเป็น แหล่งรายได้ใหม่ ให้กับเกษตรกรในอนาคตเช่นเดียวกับโปรตีนชนิดอื่น
